ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Πόλη σε μετασχηματισμό. Αστικές πολιτικές και κοινωνική συμμετοχή

26-29 Μαρτίου 2026, Θεσσαλονίκη (MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης)

 

Ανάμεσα σε μεγάλα έργα, επενδυτικές πιέσεις αλλά και νέες μορφές συμμετοχής των πολιτών, η Θεσσαλονίκη βιώνει μια περίοδο έντονων αλλαγών, που την καθιστούν ένα πολιτικό πεδίο συγκρούσεων και διεκδικήσεων μεταξύ διαφορετικών δυνάμεων. Ο τρόπος που διαμορφώνονται οι αστικές πραγματικότητες και το ποιος έχει λόγο στο μέλλον της πόλης διερευνήθηκαν στο συνέδριο «Πόλη σε Μετασχηματισμό. Αστικές Πολιτικές και Κοινωνική Συμμετοχή», μια διοργάνωση του Commonspace και του Participatory Lab, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ.

Διαβάστε μια συνοπτική περιγραφή του συνεδρίου καθώς και αναλυτικές αναφορές για τις 23 διαφορετικές συνεδρίες και δράσεις του. Κείμενα: Thinking Abyss. Γραφιστικά: Μαρία Τσούμαρη (Commonspace). Φωτογραφίες: Όλγα Δέικου, Φώτης Βλαχάκης.

Editorial

PL Editorial cover photo

Θεσσαλονίκη, σήμερα: Πώς διαμορφώνονται οι αστικές πραγματικότητες;

EDITORIAL
Τέσσερις ημέρες, 23 διαφορετικές συνεδρίες και δράσεις, πολλαπλοί χώροι διεξαγωγής, εκατοντάδες επιστήμονες, πολίτες και εκπρόσωποι φορέων και κινημάτων. Το συνέδριο «Πόλη σε Μετασχηματισμό. Αστικές Πολιτικές και Κοινωνική Συμμετοχή», που είχε στόχο να κατανοήσει τις αστικές αλλαγές με παράδειγμα μελέτης τη Θεσσαλονίκη, επέλεξε θεματικές που αντανακλούν τις πραγματικές εντάσεις της πόλης και αποτέλεσε έναν τόπο συνάντησης ανάμεσα στη γνώση και την πράξη, ανάμεσα στην επιστημονική έρευνα και τις καθημερινές εμπειρίες των κατοίκων.

Συνεδρίες

PL Politismos cover photo

Θεσσαλονίκη: Πολιτισμός χωρίς στρατηγική

REPORT
Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα ζωντανό, πολυφωνικό οικοσύστημα δημιουργικότητας που επιμένει να ανθίζει παρά τις πιέσεις. Ωστόσο, η απουσία συντονισμού και στρατηγικής μετατρέπει την παραγωγική πολυμορφία της σε αποσπασματικότητα. Η συζήτηση με τίτλο «Πολιτισμός στη Θεσσαλονίκη: Από τη διαχείριση προς ένα πολυσυλλεκτικό όραμα» ανέδειξε ακριβώς αυτό το παράδοξο, αναζητώντας κατευθύνσεις για ένα κοινό πολιτιστικό όραμα.
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Ταυτότητες cover photo

Μεταξύ branding και βιωμένης εμπειρίας

REPORT
Η ταυτότητα της Θεσσαλονίκης δεν είναι μία ούτε δεδομένη, αλλά πολλαπλή και διαρκώς διαπραγματεύσιμη: παράγεται μέσα από συγκρούσεις, υλικούς μετασχηματισμούς, πολιτικές επιλογές και συλλογικές διεκδικήσεις. Από τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια έως τα κινήματα πολιτών και τις προσωπικές μνήμες, η πόλη διαμορφώνεται ανάμεσα στο κατασκευασμένο branding και τις βιωμένες εμπειρίες των κατοίκων της. 
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Neoi drontes cover photo

Ποιοι καθορίζουν την πόλη σήμερα;

REPORT
Η συζήτηση «Νέοι δρώντες στην παραγωγή του χώρου» ανέδειξε ότι ο αστικός σχεδιασμός δεν είναι προϊόν μόνο των «ειδικών», αλλά αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης ισχύος: επενδυτικών εργαλείων, ευρωπαϊκών στρατηγικών, θεσμικών μετατοπίσεων και καθημερινών πρακτικών των κατοίκων. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ποιος καθορίζει τους όρους της συμμετοχής και της αλλαγής.
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Ti leitourgei cover photo

Συμμετοχικός σχεδιασμός στη Θεσσαλονίκη: Θεωρία και πράξη

REPORT
Η συζήτηση για τον συμμετοχικό σχεδιασμό στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης ανέδειξε μια τεράστια απόσταση ανάμεσα στην πρόθεση και την εφαρμογή. Παρά τις ακόμα δειλές προσπάθειες δήμων και φορέων, η συμμετοχή συχνά περιορίζεται στη διαβούλευση, ενώ η έλλειψη θεσμικού πλαισίου, συντονισμού και άμεσων αποτελεσμάτων υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Ειρήνη Παρώνη
PL Queer diadromes cover photo

Πολυφωνικές πόλεις, συμπεριληπτικές αφηγήσεις: Θεσσαλονίκη και κουήρ λογοτεχνία

REPORT
Η συζήτηση για τις κουήρ διαδρομές στους λογοτεχνικούς χάρτες της Θεσσαλονίκης ανέδειξε τη δυναμική σχέση ανάμεσα στη λογοτεχνία και τον αστικό χώρο, φωτίζοντας την πλουραλιστική ταυτότητα της πόλης και ιδιαίτερα την κουήρ εμπειρία. Η τέχνη παρουσιάστηκε ως εργαλείο διαμόρφωσης της αστικής εμπειρίας και αμφισβήτησης κυρίαρχων αφηγήσεων, αναδεικνύοντας την ανάγκη διεύρυνσης της λογοτεχνικής έκφρασης και δημιουργίας χώρων που επιτρέπουν την ανάδυση πολυφωνικών και συμπεριληπτικών αφηγήσεων.
Μάγδα Καραβασιλείου, Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Mitropolitikos sxediasmos cover photo

Χωρίς μητροπολιτικό σχεδιασμό, χωρίς πυξίδα

REPORT
Το θέμα του μητροπολιτικού σχεδιασμού στη Θεσσαλονίκη επανέρχεται δυναμικά τα τελευταία χρόνια, αναδεικνύοντας ένα διαρκές ζητούμενο: την ανάγκη για έναν συντονισμένο, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που να ανταποκρίνεται στις σύνθετες προκλήσεις της πόλης. Μια σχετική συζήτηση ανέδειξε εμπειρίες, αδυναμίες και δυνατότητες, θέτοντας στο επίκεντρο το ερώτημα πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα συνεκτικό όραμα για το μέλλον της μητροπολιτικής περιοχής.
Αρτεμησία Μαλιαρού
PL diakivernisi new cover photo

Βαθύ πολιτικό πρόβλημα η κατακερματισμένη διακυβέρνηση της Θεσσαλονίκης

REPORT
Σε μια πόλη όπου οι μετασχηματισμοί του χώρου συχνά συμβαίνουν χωρίς να είναι σαφές ποιος ακριβώς αποφασίζει, η συζήτηση για τη διακυβέρνηση της Θεσσαλονίκης ανέδειξε όχι απλώς ένα «κουβάρι αρμοδιοτήτων», αλλά ένα βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα: την απόσταση ανάμεσα σε εκείνους που επηρεάζουν καθοριστικά τον αστικό χώρο και σε εκείνους που τον κατοικούν καθημερινά. 
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Sxolikes avles cover photo

Οι σχολικές αυλές ως χώροι συμμετοχής και συλλογικής φροντίδας

REPORT
Οι συμμετοχικές διαδικασίες για τον αστικό μετασχηματισμό δεν αφορούν μόνο τους ενήλικες. Ενισχύοντας τη συμπερίληψη, οι αναπλάσεις και οι δράσεις που αφορούν τα παιδιά οφείλουν να βασίζονται στις δικές τους ανάγκες. Τρεις διαφορετικές ομάδες παρουσίασαν πρακτικά παραδείγματα συμμετοχικού ανασχεδιασμού σχολικών αυλών, εστιάζοντας στις προοπτικές αλλά και τις δυσκολίες του εγχειρήματος.
Αρτεμησία Μαλιαρού
PL Emploki koinotiton cover photo

Αστικός σχεδιασμός και τρόποι κοινωνικής αλληλεπίδρασης

REPORT
Μια συνεδρία ανέδειξε τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα μπορεί να εμπλακεί ουσιαστικά στον αστικό σχεδιασμό: από «συμμετοχικούς χάρτες» και «γλωσσάρια κατοίκησης» έως μακρόχρονες διαδικασίες διαβούλευσης, ζωντανά αστικά εργαστήρια και ψηφιακά εργαλεία που ενεργοποιούν, αλλά και διαμορφώνουν, τη συμμετοχή.
Γιώργος Μυλωνάς
PL Raptomixani cover photo

Η Θεσσαλονίκη της εργασίας: από το φασόν στη μεταβιομηχανική πόλη

REPORT
Με αφορμή τη θεμελιώδη μελέτη της Ντίνας Βαΐου και του Κωστή Χατζημιχάλη «Με τη ραπτομηχανή στην κουζίνα και τους Πολωνούς στους αγρούς», που πραγματοποιήθηκε πριν από σχεδόν 40 χρόνια με επίκεντρο τη Θεσσαλονίκη, μια συζήτηση εξέτασε θέματα όπως η άτυπη οικονομία, οι χωροκοινωνικές ανισότητες, οι τοπικές αγορές εργασίας, οι έμφυλες σχέσεις και η μετανάστευση, τόσο στο παρελθόν όσο και στις σημερινές συνθήκες.
Θώμη Γκαϊτατζή
PL Ypodomes cover photo

Η πόλη ως υποδομή φροντίδας

REPORT
Η συνεδρία έφερε στο προσκήνιο ένα ερώτημα που συνήθως μένει στο περιθώριο των συζητήσεων περί ανάπτυξης: ποιος φροντίζει ποιον, με ποιους πόρους, μέσα από ποιες υποδομές και με ποιους όρους πρόσβασης. Ένα πλαίσιο προβληματισμού για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της παροχής κοινωνικής μέριμνας και φροντίδας στο αστικό περιβάλλον.
Δημήτρης Ελευθεριάδης

Εργαστήρια

PL Parko Kritis cover photo

Πρώτο βήμα για τον επανασχεδιασμό του Πάρκου Κρήτης

REPORT
Στην περιοχή του Ντεπό Θεσσαλονίκης, κάτοικοι, φορείς και χρήστες του Πάρκου Κρήτης συναντήθηκαν σε μια ανοιχτή ενημερωτική εκδήλωση – την πρώτη από μια σειρά δράσεων συμμετοχικού σχεδιασμού, όπου η κοινότητα καλείται να συνδιαμορφώσει το μέλλον ενός δημόσιου χώρου. Όπως τονίστηκε, η βιωσιμότητα και η ουσιαστική αναβάθμιση του χώρου μπορούν να επιτευχθούν μέσα από πρακτικές συμπερίληψης και συν-δημιουργίας, που ενισχύουν το αίσθημα του ανήκειν και τη συλλογική ευθύνη.
Βαγγέλης Κοντογούρης
PL Ereuna Drasi apo koinou cover photo

Ούτε έρευνα χωρίς δράση, ούτε δράση χωρίς έρευνα

REPORT
Στο εργαστήριο «Έρευνα και δράση από κοινού: Συλλογική διαμόρφωση ενός πλαισίου συμμετοχικής έρευνας-δράσης για τα κοινά στη Θεσσαλονίκη», η νεοσύστατη κολεκτίβα Quokka ανέλυσε την ουσία και τον σκοπό της έρευνας-δράσης, μιας διαδικασίας που συνδυάζει γνώση και πράξη, με στόχο την ενδυνάμωση των κοινοτήτων και τη συλλογική διαχείριση των κοινών. 
Ευθυμία Γκαμπέση
PL Koinonikos Atlas Thessalonikis cover photo

Ένας ζωντανός κοινωνικός χάρτης της Θεσσαλονίκης

REPORT
Ο Κοινωνικός Άτλας Θεσσαλονίκης, μια διαδικτυακή πλατφόρμα με θέματα που αφορούν τον αστικό χώρο και την ανθρωπογεωγραφία της πόλης, παρουσιάστηκε στο εργαστήριο «Χαρτογραφώντας αστικούς μετασχηματισμούς στη Θεσσαλονίκη: Διεπιστημονικές διερευνήσεις». Ο Άτλας προσεγγίζει τον αστικό χώρο μέσα από κείμενα, ποσοτικά δεδομένα και χάρτες, αναδεικνύοντας την αλληλεπίδραση χώρου και κοινωνίας και παράλληλα καθιστώντας την επιστημονική γνώση προσιτή στο ευρύ κοινό. 
Ευθυμία Γκαμπέση
PL Stratopeda cover photo

Πρώην στρατόπεδα: μια ανοιχτή διεκδίκηση

REPORT
Εδώ και χρόνια, οι τοπικές κοινωνίες διεκδικούν τη μετατροπή των πρώην στρατοπέδων σε μητροπολιτικά πάρκα ή κοινωνικές υποδομές, αντιστεκόμενες σε σχέδια εμπορευματικής αξιοποίησης που δεν λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των κατοίκων. Μια συζήτηση έφερε στο ίδιο τραπέζι πρωτοβουλίες πολιτών από διάφορες πόλεις της Ελλάδας, με στόχο να γίνει αλληλοενημέρωση, να αποτιμηθεί η πορεία των αγώνων και να εξεταστούν οι προοπτικές συνεργασίας μεταξύ των διάφορων πρωτοβουλιών διεκδίκησης.
Αθανάσιος Τέλιος
PL Κοινόν Gallery 4

Προς ένα «οικοσύστημα» δημιουργικής οικονομίας και συνεργατισμού

REPORT
Το συμμετοχικό εργαστήριο του ΚΟΙΝΟΝ, μιας άτυπης δικτύωσης συνεργατικών εγχειρημάτων της Θεσσαλονίκης, συνεισέφερε στο συνέδριο «Η πόλη σε μετασχηματισμό» ένα ζωντανό παράδειγμα τοπικής συνεργασίας: ένα case study της Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας που ενισχύει συμμετοχικά οικοσυστήματα, γεφυρώνει δημιουργούς και θεσμούς και προτείνει μοντέλα συνεργατικής διακυβέρνησης χρήσιμα και για τον αστικό σχεδιασμό.
Ευθυμία Γκαμπέση

Εκθέσεις

PL Foititikes ergasies cover photo

Χωρικές προτάσεις από τη νέα γενιά της αρχιτεκτονικής

REPORT
Σε μια Θεσσαλονίκη που αλλάζει, συχνά χωρίς συνεκτικό προσανατολισμό, η έκθεση διπλωματικών και ερευνητικών εργασιών του ΑΠΘ άνοιξε έναν χώρο όπου η αρχιτεκτονική συνομιλεί με την κοινωνική πραγματικότητα. Οι φοιτήτριες και φοιτητές ανέδειξαν ζητήματα όπως η κατοίκηση, η συμμετοχή και ο αστικός σχεδιασμός ως πεδία πολιτικής και συλλογικής ευθύνης.
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL O fovos tou trenou cover photo

Φωτογραφίζοντας την απώλεια εμπιστοσύνης προς το τρένο

REPORT
Μια βραδιά γνωριμίας και δικτύωσης, στο πλαίσιο του συνεδρίου «Πόλη σε μετασχηματισμό», συνδυάστηκε με την έκθεση φωτογραφίας «Ο φόβος για το τρένο μετά τα Τέμπη» – ένα φωτορεπορτάζ με δέκα πορτρέτα και ισάριθμες συνεντεύξεις που αναδεικνύει τη δυσπιστία της ελληνικής κοινωνίας για ένα μέσο που, πριν τη σιδηροδρομική τραγωδία της 28ης Φεβρουαρίου 2023, θεωρούνταν φιλικό προς το περιβάλλον, άνετο, προσβάσιμο και «ραχοκοκαλιά της βιώσιμης κινητικότητας». 
Δημήτρης Ελευθεριάδης

Ξεναγήσεις

PL Brosimo Dasos cover photo

Βρώσιμο Δάσος Νεάπολης: συνεργασίες, συμμετοχή, φροντίδα

REPORT
Το Βρώσιμο Δάσος Νεάπολης αναδεικνύεται ως ένα παράδειγμα αστικής οικολογίας και συλλογικής φροντίδας. Μέσα από συνεργασίες, συμμετοχικές διαδικασίες και εκπαιδευτικές δράσεις, ένας υποβαθμισμένος χώρος μετατράπηκε σε ζωντανό κοινωνικο-οικολογικό σύστημα που συνδέθηκε με την κοινότητα, την εκπαίδευση και τη βιώσιμη αστική ζωή. Εντυπώσεις από την επιτόπια οργανωμένη επίσκεψή μας.
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Endymata peripatos cover photo

Περπατώντας τη διαδρομή της ένδυσης στη Θεσσαλονίκη

REPORT
Με οδηγό την κοινωνική ανθρωπολόγο Ελίνα Καπετανάκη, κάναμε έναν αστικό περίπατο από το Μπεζεστένι ως τον Βαρδάρη, στις περιοχές δηλαδή που συνδέθηκαν διαχρονικά με την κατασκευή ενδυμάτων. Μέσα απ’ αυτή την περιήγηση αναδείχθηκαν η φυσιογνωμία της οικονομίας της Θεσσαλονίκης και η γυναικεία εργασία, καθώς και το ιδιαίτερο αποτύπωμά τους στη μορφολογία και τον χώρο της πόλης.
Αρτεμησία Μαλιαρού
PL DIY studios peripatos cover photo

Από τα μουσικά «προβάδικα» στα Airbnb: ένα πολιτιστικό οικοσύστημα σε κίνδυνο

REPORT
Τα τελευταία 50 χρόνια, τα DIY μουσικά στούντιο έχουν διαμορφώσει βαθιά τον ήχο και τον ρυθμό της Θεσσαλονίκης. Με οδηγό τη μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ Αλεξάνδρα Καραμούτσιου, περπατήσαμε το κέντρο της πόλης ως ένα ζωντανό αρχείο, αναζητώντας τα ίχνη μιας κρίσιμης μουσικής πρακτικής και διαπιστώνοντας τις τρομερές πιέσεις που δέχεται από το lifestyle και την τουριστικοποίηση. 
Δημήτρης Ελευθεριάδης
PL Xenagisi DETH cover photo

Η ΔΕΘ ως καθρέφτης της Θεσσαλονίκης

REPORT
Η μοναδική ευκαιρία για δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου στον χώρο της ΔΕΘ έχει ανοίξει έναν διάλογο πέρα από τα όρια της τοπικής κοινωνίας. Δύο διαφορετικές απόψεις –ανάπλαση ή πάρκο– μετρούν τη δυναμική της κοινωνίας των πολιτών και τη δυνατότητα συμμετοχής της στις αποφάσεις. Μια περιήγηση από τον ξεναγό και ακτιβιστή Ιωάννη Κιουρτσόγλου στο αρχιτεκτονικό και αρχαιολογικό κληροδότημα της ΔΕΘ παρουσίασε τους λόγους για τους οποίους η Θεσσαλονίκη οφείλει να αφήσει μια πράσινη παρακαταθήκη.
Δημήτρης Ελευθεριάδης

Συναυλία

PL Synavlia cover photo

Μια συναυλία που ακυρώθηκε – και πέτυχε τον στόχο της

REPORT
Μια κορυφαία δράση του συνεδρίου «Πόλη σε μετασχηματισμό» ήταν η συναυλία υποστήριξης για τα DIY στούντιο της Θεσσαλονίκης, που απειλούνται με εξαφάνιση λόγω της τουριστικοποίησης του κέντρου της πόλης. Και πράγμα ίσως όχι τόσο παράδοξο, το live αυτό ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή ακριβώς έπειτα από παρέμβαση ιδιοκτητών διαμερισμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης – ανοίγοντας όμως έτσι για τα καλά τη δημόσια συζήτηση.

© Heinrich-Böll-Stiftung e.V.
Schumannstraße 8
10117 Berlin
T +49 (30) 285 34-0
F +49 (30) 285 34-109
www.boell.de
info@boell.de