REPORT
Το συμμετοχικό εργαστήριο του ΚΟΙΝΟΝ, μιας άτυπης δικτύωσης συνεργατικών εγχειρημάτων της Θεσσαλονίκης, συνεισέφερε στο συνέδριο «Η πόλη σε μετασχηματισμό» ένα ζωντανό παράδειγμα τοπικής συνεργασίας: ένα case study της Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας που ενισχύει συμμετοχικά οικοσυστήματα, γεφυρώνει δημιουργούς και θεσμούς και προτείνει μοντέλα συνεργατικής διακυβέρνησης χρήσιμα και για τον αστικό σχεδιασμό.
Το ΚΟΙΝΟΝ είναι μια –μέχρι στιγμής– άτυπη αλλά σταθερά εξελισσόμενη δικτύωση συνεργατικών εγχειρημάτων στη Θεσσαλονίκη, που δραστηριοποιούνται στον πολιτισμό, τις τέχνες, την έρευνα, τις ηλεκτρονικές εκδόσεις και ευρύτερα στην Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία. Ως συνεργατικός κόμβος δημιουργικής οικονομίας, επιδιώκει την από κοινού κάλυψη αναγκών, την ενίσχυση της συνεργασίας και τη διαμόρφωση ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος για ομάδες που λειτουργούν με οριζόντιες και δημοκρατικές πρακτικές.
Πρωτοβουλία της εκπαιδευτικής πλατφόρμας kalomathe.gr, η δικτύωση αυτή από το 2021 αναπτύσσεται μέσα από εργαστήρια, συναντήσεις και συλλογικές διαδικασίες, με κομβικούς σταθμούς το πρώτο εργαστήριο του 2022, την εντατικοποίηση των συζητήσεων το 2023 και το retreat στη Ραψάνη, όπου τέθηκαν οι βάσεις για τον σχεδιασμό δράσεων του 2024.
Σήμερα, με την υποστήριξη του ερευνητικού προγράμματος Όραμα+ (ΕΛΙΔΕΚ 26428), το ΚΟΙΝΟΝ εισέρχεται σε φάση επαναπροσδιορισμού, αναζητώντας νέους τρόπους συγκρότησης μιας κοινής υποδομής, βασισμένο πάντοτε στις αρχές του ανοιχτού συνεργατισμού και της συν-παραγωγής ανοιχτής γνώσης. Το συμμετοχικό εργαστήριο «Το ΚΟΙΝΟΝ χαρτογραφεί: Φόβοι, αξίες, προσδοκίες, ανάγκες» αποτέλεσε άλλον έναν σημαντικό σταθμό στην πορεία αυτή.
Φόβοι
Η χαρτογράφηση των φόβων ανέδειξε μια σειρά από επαναλαμβανόμενα ζητήματα: έλλειψη υποστήριξης, αβεβαιότητα, περιορισμένη πρόσβαση σε πόρους, απομόνωση και δυσκολία συνεργασίας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην «απουσία κοινότητας», η οποία περιγράφεται ως έλλειψη κοινού χώρου μοιράσματος και συλλογικής διαδικασίας. Επιπλέον, ένας σημαντικός φόβος αφορά την απουσία κοινού προσανατολισμού, τόσο μεταξύ των εγχειρημάτων όσο και εντός τους. Οι διαφορετικές ταχύτητες συμμετοχής και οι ποικίλοι λόγοι εμπλοκής δημιουργούν προκλήσεις συνοχής.
Αξίες
Όσον αφορά τις αξίες που καταγράφηκαν από τα συμμετέχοντα άτομα και εγχειρήματα, κυριάρχησαν έννοιες όπως συνεργασία, σεβασμός, αλληλεγγύη, δικαιοσύνη και συμμετοχικότητα. Όπως παρατηρήθηκε μάλιστα, πολλοί από τους φόβους στην ουσία αντικατοπτρίζουν την απουσία αυτών των αξιών στην πράξη.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα. Αν και δεν αναφέρθηκε ρητά στις απαντήσεις ως αξία, αναδύθηκε έντονα ως ζήτημα. Η βιωσιμότητα νοείται τόσο ως οικονομική αυτάρκεια όσο και ως διατήρηση στον χρόνο. Ωστόσο, αναδείχθηκε και η ένταση μεταξύ βιωσιμότητας και άλλων αξιών, καθώς η προτεραιοποίησή της μπορεί να επηρεάσει άλλες λειτουργίες.
Προσδοκίες και ανάγκες
Οι προσδοκίες των συμμετεχόντων ατόμων εστιάζουν στη συλλογική ενδυνάμωση, την ανταλλαγή γνώσης και την πρακτική υποστήριξη. Συγκεκριμένα, αναφέρονται η «συλλογική δύναμη», η «ανταλλαγή γνώσεων, ιδεών και δεξιοτήτων», καθώς και η «υποστήριξη βιωσιμότητας και ανάπτυξης εγχειρημάτων».
Αντίστοιχα, οι ανάγκες περιλαμβάνουν δικτύωση, πρόσβαση σε πόρους, ενδυνάμωση και κοινωνική προσφορά. Η ανάγκη για κοινές υποδομές και χώρους συνάντησης παραμένει κεντρική, ενώ η ανταλλαγή τεχνογνωσίας θεωρείται κρίσιμη για την εξέλιξη των εγχειρημάτων.
|
|
|
Αναστοχασμός
Ένα βασικό εύρημα ήταν η συνύπαρξη βιοποριστικών και μη βιοποριστικών εγχειρημάτων, η οποία δημιουργεί διαφορετικές προτεραιότητες και αντιλήψεις. Παράλληλα, η δικτύωση αναγνωρίστηκε ως πολυεπίπεδη και πολύτιμη για την ανταλλαγή εμπειριών και πρακτικών.
Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι φόβοι και οι ανάγκες παραμένουν σταθερά από το 2023 έως σήμερα, γεγονός που θέτει το ερώτημα της στασιμότητας ή της δυσκολίας μετάβασης από τη διάγνωση στη δράση.
Τέλος, τέθηκε το ζήτημα της ταυτότητας του ΚΟΙΝΟΝ και της σχέσης του με άλλες δικτυώσεις, καθώς και το ερώτημα για το είδος της συλλογικής δύναμης που επιδιώκει να συγκροτήσει. Σε κάθε περίπτωση, ο πλουραλισμός των προσεγγίσεων αποτελεί ταυτόχρονα δύναμη και πρόκληση, απαιτώντας συνεχή διαπραγμάτευση και αναστοχασμό.
Εργαστήριο: «Το ΚΟΙΝΟΝ χαρτογραφεί: Φόβοι, αξίες, προσδοκίες, ανάγκες»
(28.3.2026, MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη)
|
Συντονισμός: Λευτέρης Καραμήτρου, υποψήφιος διδάκτορας, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ Αλέξανδρος Κιουπκιολής, καθηγητής, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ Γιώργος Μελισσουργός, υποψήφιος διδάκτορας, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ |
|
Το εργαστήριο πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συνεδρίου «Πόλη σε μετασχηματισμό. Αστικές πολιτικές και κοινωνική συμμετοχή» (Θεσσαλονίκη, 26-29 Μαρτίου 2026), με διοργανωτές την Commonspace και το ParticipatoryLab και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης.