ΑΡΘΡΟ / ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Το πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου, ένα τεράστιο αστικό κενό σε κομβικό σημείο του πολεοδομικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης, αποτελεί για πάνω από δύο δεκαετίες ένα πεδίο διαρκούς διεκδίκησης και αντιπαράθεσης. Όπως και η υπόθεση της ΔΕΘ, έτσι και το Καρατάσιου έχει περάσει από πολλά στάδια συζήτησης και σχεδιασμού. Το μείζον θέμα, που απασχολεί την τοπική κοινωνία και την αυτοδιοίκηση από την αποχώρηση του στρατού το 2003, αφορά την τελική χρήση και αξιοποίηση του χώρου. Σήμερα, στο επίκεντρο του διαλόγου βρίσκεται η πρόταση του Δήμου Παύλου Μελά για την απόδοση του στρατοπέδου σε κοινή χρήση, χωρίς όμως να υπάρχουν ακόμα οριστικές αποφάσεις για το μέλλον του.
Ο αγώνας για το πρώην στρατόπεδο, ένας αγώνας της τοπικής κοινωνίας και της αυτοδιοίκησης, ξεκίνησε το 2003 με την αποχώρηση του στρατού, με στόχο να μετατραπεί σε δημόσιο χώρο πρασίνου. Ο αγώνας αυτός βρήκε αναγνώριση σε επίπεδο πολεοδομικού σχεδιασμού, καθώς το ισχύον Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) της Πολίχνης έχει ήδη χαρακτηρίσει το Καρατάσιου ως χώρο στον οποίο προβλέπονται αποκλειστικά κοινόχρηστες και κοινωφελείς χρήσεις, με τουλάχιστον το 75% της έκτασης να αποτελεί αστικό πράσινο. Η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδιασμού σημαίνει ότι το στρατόπεδο μπορεί να γίνει ο «πνεύμονας» που λείπει από τη δυτική Θεσσαλονίκη.
Παρ’ όλα αυτά, τα πράγματα δεν είναι ποτέ τόσο απλά. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς του χώρου αποτελεί ένα χρόνιο αντικείμενο διαμάχης μεταξύ του Ταμείου Εθνικής Άμυνας (ΤΕΘΑ) και του Υπουργείου Οικονομικών, με το τελευταίο να δικαιώνεται δικαστικά, αλλά χωρίς το ζήτημα να έχει τελεσιδικήσει. Επιπλέον, πρόσφατα επανήλθε στο προσκήνιο από το ΤΕΘΑ μια συζήτηση για την αλλαγή του σχεδιασμού, με κίνδυνο την ιδιωτικοποίηση και τη δόμηση μέρους του. Το τελευταίο διάστημα, συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 2024, παραχωρήθηκαν από το ΤΕΘΑ στο Υπουργείο Υγείας 150 στρέμματα για την ανέγερση του Νέου Ογκολογικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, μια εξέλιξη που είναι σύμφωνη με το ισχύον ΓΠΣ και που ο Δήμος Παύλου Μελά αποδέχεται και στηρίζει πλήρως [βλ. συνέντευξη δημάρχου παρακάτω]. Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη περιορίζει σημαντικά τον διαθέσιμο χώρο για άλλες κοινωφελείς χρήσεις.
Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Πολεοδομική Επιτροπή Γειτονιάς Πάρκου Καρατάσιου (ΠΕΓ), μια ένωση συλλόγων και συλλογικοτήτων της τοπικής κοινωνίας, λειτουργεί ως ο θεματοφύλακας της δημόσιας χρήσης του πρώην στρατοπέδου. Ο ρόλος της είναι να διαφυλάσσει και να διεκδικεί τον χαρακτήρα του χώρου ως κοινόχρηστου, χωρίς δόμηση κατοικιών ή άλλες χρήσεις ιδιωτικού οφέλους. Παρά τις δυσκολίες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει –όπως η μειωμένη συνεργασία με την τρέχουσα τοπική αυτοδιοίκηση– η ΠΕΓ έχει καταφέρει να θέσει το ζήτημα του στρατοπέδου στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου και να ασκήσει πίεση για την προστασία του.
Η εξέλιξη στη στάση της διοίκησης του Δήμου
Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα αναζήτησης και διεκδίκησης, η δημοτική αρχή, με επικεφαλής τον δήμαρχο Δημήτρη Ασλανίδη, αρχικά έβλεπε την απόδοση του 75% για πράσινο ως κάτι μη ρεαλιστικό. Η ΠΕΓ υπέβαλε στο Δημοτικό Συμβούλιο της 18/12/2024 ψήφισμα που ζητούσε την εφαρμογή του πολεοδομικού σχεδιασμού ως έχει, δηλαδή τη μετατροπή του 75% του χώρου σε πράσινο, χωρίς δόμηση και χωρίς ιδιωτικοποίηση. Υπέρ του ψηφίσματος είχαν ταχθεί όλοι οι δημοτικοί σύμβουλοι ανεξαρτήτως παρατάξεων, με εξαίρεση τους συμβούλους της διοικούσας παράταξης. Ο δήμαρχος είχε διαφωνήσει δηλώνοντας ότι «δεν πάμε στο 75% – 25%, έχει ξεπεραστεί από την πραγματικότητα. Πρέπει να δούμε ρεαλιστικά τι μπορούμε να κερδίσουμε ως δήμος». Ως αποτέλεσμα, η πρόταση είχε καταψηφιστεί.
Ωστόσο, η πίεση από την πλευρά των πολιτών και των φορέων τους έπαιξε ρόλο στην εξέλιξη του θέματος. Έφερε τη διάχυση του θέματος στη δημοσιότητα, τη συσπείρωση των αυτοδιοικητικών παρατάξεων ενάντια στη διοίκηση του Δήμου και τη μεταφορά του θέματος στην κεντρική πολιτική σκηνή με ερωτήσεις στο κοινοβούλιο. Στις 26/3/2025, ο δήμαρχος ανακοίνωσε την πρόταση του Δήμου προς το ΤΕΘΑ, η οποία δεν περιλαμβάνει την πολεοδόμηση τμήματος του στρατοπέδου για στρατιωτικές κατοικίες. Σε αντίθεση με την πρόταση του ΤΕΘΑ, που έκανε λόγο για παραχώρηση του 50% της έκτασης με κύρια χρήση τη «γενική κατοικία», η πρόταση του Δήμου αφορά την παραχώρηση στον Δήμο του συνόλου της έκτασης που απομένει μετά τη χωροθέτηση του ογκολογικού νοσοκομείου, αλλά αναφέρει τη δημιουργία «Ζώνης Καινοτομίας» για νεοφυείς επιχειρήσεις. Σήμερα, ο δήμαρχος ξεκαθαρίζει ότι δεν χρειάζεται επιπλέον δόμηση για τη δημιουργία χώρων φιλοξενίας εταιρειών τεχνολογίας και νεοφυών επιχειρήσεων, καθώς θα αξιοποιηθεί το υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα του πρώην στρατοπέδου [βλ. συνέντευξη δημάρχου παρακάτω]. Η δήλωσή του είναι σημαντική, γιατί η προστασία του χώρου από τη δόμηση αποτελεί πάγια επιθυμία της τοπικής κοινωνίας. Ωστόσο, ακόμη κι αυτή η πρόταση διαφοροποιείται από το ισχύον ΓΠΣ, επειδή η συγκεκριμένη χρήση δεν προβλέπεται και αποτελεί ιδιωτική και όχι χρήση κοινωφελούς χαρακτήρα.
Ο Δήμος Παύλου Μελά, με ανακοίνωσή του στις 16/6/2025, δηλώνει: «Η απόδοση του πρώην στρατοπέδου Καρατάσιου στην πόλη και στους ανθρώπους της ως χώρου πρασίνου και αναψυχής με μητροπολιτικό χαρακτήρα αποτελεί την αταλάντευτη πολιτική θέση και στρατηγική διεκδίκηση της Διοίκησής μας». Ο στόχος του Δήμου σήμερα είναι η απόδοση ενός ελεύθερου χώρου πρασίνου και κοινωφελών χρήσεων, με ταυτόχρονη προστασία και ανάδειξή του ως τόπου ιστορικής μνήμης, πολιτιστικών και καινοτόμων δράσεων [βλ. συνέντευξη δημάρχου παρακάτω]. Η θέση αυτή είναι το αποτέλεσμα ενός ενεργού διαλόγου, όπου ο Δήμος απέδειξε ότι έχει «ώτα ακούειν», δηλαδή ότι ενσωματώνει στη στρατηγική του τις ανησυχίες και τις διεκδικήσεις της τοπικής κοινωνίας. Ο δήμαρχος αναγνωρίζει την αξία των κινητοποιήσεων των πολιτών, χαρακτηρίζοντάς τες «χρήσιμες και γόνιμες» και θεωρώντας ότι «μια τέτοια στάση φανερώνει κοινωνία υψηλών προσδοκιών και αυτό είναι θεμέλιο για μια δημοκρατική και ζωντανή πόλη» [βλ. συνέντευξη δημάρχου παρακάτω].
Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτή η αναπροσαρμογή; Σημαίνει ότι η βούληση της κοινωνίας, όταν εκφράζεται διαρκώς με οργανωμένο και τεκμηριωμένο τρόπο, μπορεί να επηρεάσει τις διοικητικές δομές. Οι υποθέσεις του Καρατάσιου και της ΔΕΘ δείχνουν ότι ο διάλογος και η πίεση «από τα κάτω» μπορούν να διαμορφώσουν την πολιτική βούληση «από τα πάνω», μετατρέποντας μια φαινομενικά αδιάλλακτη στάση σε μια πιο ευέλικτη και ευθυγραμμισμένη με τις ανάγκες των πολιτών. Μας διδάσκουν ότι η πόλη δεν είναι απλώς ένας χώρος, αλλά ένα πεδίο διαρκούς διεκδίκησης και το μέλλον της διαπλάθεται όχι μόνο στα γραφεία των υπουργείων, αλλά και στις γειτονιές, στις συνεδριάσεις των συλλογικοτήτων και στις ανοιχτές εκδηλώσεις. Και ίσως, τελικά, το μόνο σχέδιο που μπορεί να αποδειχθεί βιώσιμο και «ρεαλιστικό» είναι αυτό που έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο και το περιβάλλον του.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Δημήτρης Ασλανίδης, δήμαρχος Παύλου Μελά: «Δεν έχουμε το δικαίωμα να υποχωρήσουμε σε σχεδιασμούς που δεν συμπεριλαμβάνουν τη βούληση της τοπικής κοινωνίας»
Πώς διαμορφώνεται η πρόταση του Δήμου για το πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου;
Ο Δήμος Παύλου Μελά προσέρχεται σε διάλογο και διαπραγμάτευση με πολύ συγκεκριμένα επιχειρήματα αλλά και δεδομένα. Διεκδικούμε την απόδοση της υπόλοιπης έκτασης του πρώην στρατοπέδου Καρατάσιου, που είναι χαρακτηρισμένη ως πράσινο, με πρόβλεψη φιλοξενίας πολύ συγκεκριμένων λειτουργιών. Αυτή η έκταση υπολογίζεται περίπου στο 75% του συνόλου, καθώς το υπόλοιπο 25% δεσμεύτηκε για την ανέγερση του νέου ογκολογικού νοσοκομείου – εξέλιξη που και αποδεχόμαστε αλλά και στηρίζουμε λόγω της αυξημένης σημασίας για τη δημόσια υγεία του έργου αυτού. Σε αυτήν την κατεύθυνση ο Δήμος Παύλου Μελά έχει προχωρήσει σε έναν πρόδρομο σχεδιασμό δυνητικής αξιοποίησης του πρώην στρατοπέδου. Στόχος του σχεδιασμού για την επανάχρηση και τελική αξιοποίηση της παραχωρούμενης έκτασης του στρατοπέδου είναι η απόδοση σε κοινή χρήση ενός ελεύθερου χώρου πρασίνου και κοινωφελών χρήσεων, αλλά και η ταυτόχρονη προστασία και ανάδειξή του ως τόπου ιστορικής μνήμης, πολιτιστικών και καινοτόμων δράσεων, ακαδημαϊκής έρευνας, με τελικό σκοπό την ενίσχυση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και της οικονομικής ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχής.
Εξακολουθεί να είναι υπό συζήτηση το σχέδιο που παρουσιάσατε στο ΤΕΘΑ τον Φεβρουάριο του 2025;
Όλα είναι πάνω στο τραπέζι. Το δικό μας σχέδιο είναι σταθερό και ορίζεται αφενός από τη βούλησή μας για αξιοποίηση του χώρου και αφετέρου από τις εκπεφρασμένες μας θέσεις. Έχουμε τη διάθεση εύρεσης κοινού τόπου, αλλά αναμένουμε και προσδοκούμε από τους συνομιλητές μας να αναγνωρίσουν το δίκαιο μιας πάγιας και διαχρονικής κοινωνικής διεκδίκησης, και δεν έχουμε το δικαίωμα να υποχωρήσουμε σε σχεδιασμούς που δεν συμπεριλαμβάνουν τη βούληση της τοπικής κοινωνίας.
H δημιουργία χώρων φιλοξενίας επιχειρηματικής δραστηριότητας και hub εταιρειών τεχνολογίας start-up προϋποθέτουν επιπλέον δόμηση. Πώς συνάδει αυτό με τις προβλέψεις του ισχύοντος ΓΠΣ;
Για τη δημιουργία χώρων φιλοξενίας hub εταιρειών τεχνολογίας και νεοφυών επιχειρήσεων δεν χρειάζεται επιπλέον δόμηση. Θα αξιοποιηθεί το υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα του πρώην στρατοπέδου.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα στη διαπραγμάτευσή σας με το ΤΕΘΑ;
Πριν σας πω για τα επόμενα βήματα, πρέπει να συμφωνήσουμε σε δυο τρεις βασικές παραμέτρους. Επί δύο δεκαετίες το πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου παρουσιάζει εικόνα παρακμής. Παρά τις αδιάκοπες διεκδικήσεις, μέχρι σήμερα δεν έχει παραχωρηθεί στον Δήμο Παύλου Μελά ούτε ένα τετραγωνικό μέτρο γης. Εμείς θέλουμε να βρεθεί λύση εντός ορατού χρονικού ορίζοντα, καθώς τα 20 και πλέον χρόνια που η έκταση αυτή παραμένει αναξιοποίητη, παρά τις όποιες φωτεινές εξαιρέσεις, είναι για τον τόπο μας χρόνια χαμένα. Δεν θέλουμε να μεταθέσουμε στο απώτερο μέλλον τη λύση της υπόθεσης, γιατί κάτι τέτοιο δεν είναι προς όφελος της τοπικής κοινωνίας. Πρέπει όλοι να γνωρίζουν ότι ο δρόμος της διεκδίκησης και της αξιοποίησης του πρώην στρατοπέδου είναι μακρύς και απαιτητικός, αλλά περνά μέσα από θεσμικές κινήσεις. Απαιτείται ωριμότητα προτάσεων, στέρεα επιχειρήματα και πρωτίστως εγρήγορση και διεκδικητικό πνεύμα. Δεν υπάρχει κανένα τετελεσμένο.
Τι σκοπεύει να κάνει ο Δήμος για τη διεκδίκηση του χώρου; Θα υπάρξουν ανοιχτού τύπου εκδηλώσεις, δράσεις ή δημόσια διαβούλευση, ώστε να διαμορφωθεί μια συλλογική θέση και ένα ευρύτερο μέτωπο για τη διεκδίκηση του χώρου;
Η υπόθεση του πρώην στρατοπέδου Καρατάσιου έχει μακρά διαδρομή και συναισθηματικό φορτίο για πολλούς κατοίκους της περιοχής. Η ιστορική διεκδίκηση για να παραμείνει ο χώρος σε δημόσια χρήση, για πράσινο, για κοινωνικές λειτουργίες, είναι μια παρακαταθήκη που σεβόμαστε. Την ίδια στιγμή, καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε και τις σημερινές ανάγκες, που δεν είναι μόνο περιβαλλοντικές, αλλά και υγειονομικές και κοινωνικές. Εμείς αποφασίσαμε να κάνουμε ένα βήμα παρακάτω και να ξεκινήσουμε τη διεκδίκηση με τρόπο οργανωμένο και συντεταγμένο. Επιδιώκουμε να μετασχηματίσουμε τη διεκδίκηση σε πρόταση με σχέδιο. Το αν θα προχωρήσουμε σε εκδηλώσεις ανοιχτού τύπου θα εξαρτηθεί από την πορεία της υπόθεσης. Δεν το αποκλείω, όμως τη δεδομένη στιγμή δίνουμε προτεραιότητα στη θεσμική οδό για να χαρτογραφήσουμε προθέσεις και προτάσεις. Η κινητοποίηση πολιτών και οι παράλληλες δράσεις είναι πιθανό να εκδηλωθούν προϊόντος του χρόνου.
Πώς αξιολογεί ο Δήμος τη μέχρι τώρα στάση των πολιτών για τη διεκδίκηση του πρώην στρατοπέδου Καρατάσιου, π.χ. την πρωτοβουλία για τα πρώην στρατόπεδα Δήμου Παύλου Μελά και την Πολεοδομική Επιτροπή Γειτονιάς Πάρκου Καρατάσιου;
Θεωρώ επί της αρχής κάθε αυθεντική κινητοποίηση των πολιτών χρήσιμη και γόνιμη. Είναι πλούτος για κάθε τοπική κοινωνία η συμμετοχή, η ανάδειξη ζητημάτων και η διεκδίκηση από μέρους της κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεών τους. Μια τέτοια στάση φανερώνει κοινωνία υψηλών προσδοκιών και αυτό είναι θεμέλιο για μια δημοκρατική και ζωντανή πόλη. Από τη μεριά μας, ως δημοτική αρχή, αναγνωρίζουμε την αξία αυτής της ενεργού παρουσίας και την αντιμετωπίζουμε με σεβασμό, ακόμα και όταν υπάρχουν διαφορετικές οπτικές. Θεωρούμε ότι ο διάλογος, ακόμα και η έντονη κριτική, συμβάλλουν στον εξορθολογισμό και την κοινωνική νομιμοποίηση των επιλογών μας.