Φωτογραφίζοντας την απώλεια εμπιστοσύνης προς το τρένο

Η έκθεση φωτογραφίας «Ο φόβος για το τρένο μετά τα Τέμπη», μαζί με τις συνεντεύξεις που τη συνοδεύουν, εστιάζει στις βαθιές ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις που προκάλεσε το σιδηροδρομικό δυστύχημα της 28ης Φεβρουαρίου 2023, επιχειρώντας να αποτυπώσει τη μεταβολή της στάσης των πολιτών απέναντι στο τρένο, ένα μέσο μεταφοράς που μέχρι πρότινος θεωρούνταν σχετικά ασφαλές και προσιτό. Αναδεικνύει έτσι τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον σιδηρόδρομο, καθώς και τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσε αυτή να αποκατασταθεί. 

Άνθρωποι με βιώματα, φόβους και προσδοκίες

Η ανάδειξη των προσωπικών μαρτυριών καθιστά σαφές ότι πίσω από τα στατιστικά στοιχεία και τις πολιτικές αποφάσεις βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι με βιώματα, φόβους και προσδοκίες. Πολλά από τα άτομα που μιλούν δηλώνουν ότι μετά το δυστύχημα αποφεύγουν συνειδητά το τρένο, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερο κόστος ή ταλαιπωρία. «Μετά τα Τέμπη σταμάτησε η σχέση μου με το [συγκεκριμένο] μέσο», διαπιστώνει η Σοφία Ζουλούμη. «Δεν θα ξαναμπώ ποτέ στο τρένο», ομολογεί η Άλλι Τσόγκα. «Έκτοτε δεν έχω ξαναμπεί σε τρένο», παραδέχεται η Λυδία Τ. 

Ο φόβος αυτός συχνά συνοδεύεται από σκέψεις ταύτισης με τα θύματα, αποκαλύπτοντας το βάθος του τραύματος. Οι συνεντεύξεις καταγράφουν εμπειρίες άγχους, κρίσεων πανικού και γενικευμένης δυσπιστίας απέναντι στις δημόσιες μεταφορές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιβάτες περιγράφουν μια σχεδόν σωματική αντίδραση στην ιδέα και μόνο της επιβίβασης σε τρένο. Η εικόνα του τρένου, που άλλοτε συνδεόταν με την καθημερινότητα ή και με θετικές εμπειρίες ταξιδιού, έχει πλέον φορτιστεί με αρνητικά συναισθήματα.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύεται είναι η αισθητή μείωση της χρήσης του τρένου μετά το δυστύχημα. Η πτώση της επιβατικής κίνησης αποδίδεται άμεσα στην απώλεια εμπιστοσύνης και στην ενίσχυση της αντίληψης ότι το σιδηροδρομικό δίκτυο πάσχει από χρόνια προβλήματα. Όπως φαίνεται, το δυστύχημα των Τεμπών δεν αποτέλεσε ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά ήρθε να κορυφώσει μια ήδη προβληματική κατάσταση με ελλείψεις σε υποδομές, ανεπαρκή συντήρηση, υποστελέχωση και καθυστερήσεις στον εκσυγχρονισμό του δικτύου. 

Σημείο καμπής για την ελληνική κοινωνία

Οι συνέπειες αυτής της κρίσης εμπιστοσύνης δεν περιορίζονται μόνο στο επίπεδο της ατομικής μετακίνησης, αλλά επεκτείνονται επίσης σε κοινωνικό και γεωγραφικό επίπεδο. Η αποδυνάμωση του σιδηρόδρομου επηρεάζει ιδιαίτερα τις περιοχές της περιφέρειας, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτόν για τη σύνδεσή τους με τα μεγάλα αστικά κέντρα. Η μείωση των δρομολογίων ή η αποφυγή χρήσης του τρένου οδηγεί σε περαιτέρω απομόνωση αυτών των περιοχών, εντείνοντας τις ανισότητες κέντρου – περιφέρειας.

Παράλληλα, αναδεικνύεται και η σημασία του σιδηροδρόμου από περιβαλλοντική σκοπιά. Το τρένο θεωρείται ένα από τα πιο φιλικά προς το περιβάλλον μέσα μεταφοράς, με χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα σε σύγκριση με άλλα μέσα. Επομένως, η εγκατάλειψή του δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ασφάλειας ή εμπιστοσύνης, αλλά και πρόκληση για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στον σιδηρόδρομο καθίσταται έτσι επιτακτική για λόγους όχι μόνο κοινωνικούς, αλλά και περιβαλλοντικούς.

Μέσα από το φωτορεπορτάζ το δυστύχημα των Τεμπών παρουσιάζεται ως ένα καθοριστικό σημείο καμπής για την ελληνική κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο αυτή αντιλαμβάνεται το τρένο. Η κρίση εμπιστοσύνης που προκλήθηκε είναι βαθιά και πολυεπίπεδη, αγγίζοντας τόσο το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών όσο και τη σχέση τους με τις δημόσιες υποδομές. Η αποκατάσταση αυτής της σχέσης δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως η ενίσχυση της ασφάλειας, η διαφάνεια στη διαχείριση και η επένδυση σε σύγχρονες υποδομές. 

Έκθεση φωτογραφίας: «Ο φόβος για το τρένο μετά τα Τέμπη»

(27.3.2026, Utopia Taproom, Θεσσαλονίκη)

Φωτογραφίες: Μαρία Σιδηροπούλου  Έρευνα-Συνεντεύξεις: The Manifold

To φωτορεπορτάζ «Ο φόβος για το τρένο μετά τα Τέμπη» δημιουργήθηκε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ και δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του, στο πλαίσιο του προγράμματος «Διερεύνηση του χάσματος υπαίθρου και πόλης από συνεργατικά και ανεξάρτητα ΜΜΕ».

Η έκθεση φωτογραφίας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συνεδρίου «Πόλη σε μετασχηματισμό. Αστικές πολιτικές και κοινωνική συμμετοχή» (Θεσσαλονίκη, 26-29 Μαρτίου 2026), με διοργανωτές την Commonspace και το ParticipatoryLab και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης.