Πρώτο βήμα για τον επανασχεδιασμό του Πάρκου Κρήτης

Το πάρκο «Μηνά Πατρικίου» στη συνοικία του Ντεπό, γνωστότερο ως Πάρκο Κρήτης από την ομώνυμη οδό που οριοθετεί τη μία πλευρά του, είναι μια μικρή όαση στην πυκνοδομημένη περιοχή. Μια όαση ωστόσο η οποία χρειάζεται ανανέωση και επανασχεδιασμό, καθώς τα σημάδια κούρασης από τον χρόνο είναι εμφανή. Ο δήμος Θεσσαλονίκης έχει προγραμματίσει ήδη κάποιες μικρές αναπλάσεις, ωστόσο το πάρκο αναμένεται να γίνει ο χώρος ενός ακόμη πιο φιλόδοξου πειράματος, καθώς εισέρχεται σε μια μακρόχρονη διαδικασία σχεδιασμού στην οποία καλούνται να συμμετάσχουν ενεργά οι ίδιοι οι πολίτες.

Φορείς υλοποίησης του σχεδίου αυτού είναι το ΚΕΠΑ (Κέντρο Επιχειρηματικής και Πολιτιστικής Ανάπτυξης) και ο δήμος Θεσσαλονίκης, με όχημα το SPICE (Sustainable Public Spaces Through Inclusivity Community Engagement), ένα ευρωπαϊκό έργο που δίνει βαρύτητα στην επίτευξη της βιωσιμότητας μέσω της συμπερίληψης. Αυτό, με άλλα λόγια, σημαίνει ότι ένας χώρος μπορεί να είναι πραγματικά λειτουργικός, μόνο αν οι άνθρωποι που τον χρησιμοποιούν παίρνουν ενεργά μέρος στον σχεδιασμό του. Μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία θα μπορέσουν να εντοπιστούν τα προβληματικά σημεία, να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των ανθρώπων, αλλά και επίσης να ενισχυθεί το αίσθημα οικειοποίησης ενός χώρου και η συλλογική ευθύνη για την προστασία και διατήρησή του.

Η έναρξη αυτής της διαδικασίας έγινε στις 26 Μαρτίου 2026 με την ανοιχτή ενημερωτική δράση-εργαστήριο «Οι γειτονιές στο επίκεντρο: Συν-δημιουργώντας το πάρκο Κρήτης “Μηνά Πατρικίου”», το οποίο εντάχθηκε στο συνέδριο «Πόλη σε μετασχηματισμό. Αστικές πολιτικές και κοινωνική συμμετοχή», μια διοργάνωση της Commonspace και του ParticipatoryLab με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ.

Η κοινωνική συμμετοχή και οι προκλήσεις της 

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει μεγάλη βαρύτητα στην ανάπτυξη που έχει να κάνει με το πράσινο», μας ανέφεραν οι άνθρωποι του ΚΕΠΑ. «Όλες οι κοινότητες αξίζουν χώρους διαβίωσης που ενισχύουν την ευημερία και το αίσθημα του ανήκειν, και γι’ αυτό προωθούνται λύσεις όχι μόνο βιώσιμες, αλλά επίσης συμπεριληπτικές και αισθητικά ποιοτικές. Τη βάση αποτελούν οι αρχές του New European Bauhaus, το οποίο είναι η νέα πολιτική της ΕΕ για την πράσινη μετάβαση του δομημένου περιβάλλοντος. Μέσα από το πρόγραμμα SPICE ενεργοποιούνται οι άνθρωποι σε επίπεδο βάσης με επίκεντρο τις γειτονιές, παρέχονται εργαλεία και καθοδήγηση, προσφέρονται λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε κοινότητας και ενσωματώνονται οι απόψεις διαφορετικών φορέων στη διαδικασία σχεδιασμού και υλοποίησης».

«Κάθε άποψη μετράει», μας είπαν και από το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ, το οποίο έχει θέσει την κοινωνική συμμετοχή στον πυρήνα της δουλειάς του. «Αν για τη διαμόρφωση ενός χώρου δεν έχουν λόγο οι ίδιοι οι χρήστες του, τότε οι όποιες λύσεις δεν μπορεί να είναι βιώσιμες. Μία πρόκληση είναι πώς θα πάρεις προτάσεις από ορισμένες κατηγορίες χρηστών, όπως είναι τα παιδιά και ιδίως τα πολύ μικρά. Μια άλλη πρόκληση είναι τι γίνεται όταν διατυπώνονται αντικρουόμενες προτάσεις – π.χ. οι ηλικιωμένοι μπορεί να θέλουν περισσότερο τσιμέντο για να μη σκοντάφτουν, τα παιδιά μπορεί να θέλουν περισσότερο χώμα για να παίζουν. Από εκεί και πέρα όμως είναι δουλειά των ειδικών. Σημαντικό είναι να ακουστούν οι γνώμες των ανθρώπων και με κάποιον τρόπο να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν».

Πάνω σ’ αυτό, η Νεφέλη Γεωργακοπούλου, από το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) που είναι εταίρος του προγράμματος, εξήγησε τον ρόλο του Κέντρου όσον αφορά τον σχεδιασμό ψηφιακών εργαλείων, τα οποία αφενός θα διευκολύνουν τη συμμετοχή των πολιτών και αφετέρου θα μπορέσουν να αποτυπώσουν τις εικόνες που αυτοί οραματίζονται. «Ένα απ’ αυτά τα εργαλεία θα είναι μια πλατφόρμα στην οποία θα μπορεί ο κόσμος να ψηφίζει. Προσπαθούμε όμως να βρούμε και τρόπους με τους οποίους θα επιτευχθεί η διαφάνεια, δίνοντας για παράδειγμα τις απαραίτητες εξηγήσεις για όσες γνώμες δεν περιληφθούν στον τελικό σχεδιασμό. Ιδιαίτερο ρόλο αναμένεται να παίξει και η τεχνητή νοημοσύνη, που μπορεί να μεταφράσει τις γραπτές προτάσεις σε εικόνες».

Από την πλευρά του, τέλος, ο πρόεδρος της Ε΄ Δημοτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, Μανόλης Σύλλης, ενθάρρυνε τους κατοίκους της περιοχής να συμμετέχουν στα εργαστήρια που θα αρχίσουν σύντομα να πραγματοποιούνται για τη διαμόρφωση του πάρκου. 

Κομβικό σημείο

Το συγκεκριμένο πάρκο αποτελεί αναπόσπαστο σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της περιοχής και η αρχιτέκτονας Κλαίρη Γκιούφη έκανε μια σύντομη ιστορική αναδρομή, μιλώντας ταυτόχρονα για τα κύρια χαρακτηριστικά του. Με την ακτινωτή του διάταξη αποτελεί ένα κομβικό σημείο και έναν ανοιχτό χώρο σε μια κατά τα άλλα πυκνοκατοικημένη συνοικία. Γειτνίαζε με τη λεωφόρο των Εξοχών (σημερινή Βασιλίσσης Όλγας), ενώ η εγγύτητά του στη Νέα Παραλία και τα πάρκα της μπορεί να το καταστήσει βασικό σταθμό σε μια μελλοντική «πράσινη διαδρομή». Η αναδρομή αυτή είχε και προσωπικά στοιχεία, καθώς και η ίδια η αρχιτέκτονας είναι γέννημα θρέμμα της γειτονιάς: «Το πάρκο έχει αλλάξει μορφή κατά διαστήματα, αλλά βασικά στοιχεία του έχουν παραμείνει ίδια, όπως το κιόσκι και το αμφιθεατράκι. Παλιότερα βέβαια υπήρχε και ένα καρουζέλ, που ήταν σήμα κατατεθέν του πάρκου και αποτελούσε πόλο έλξης για τα παιδιά». «Ακόμα θυμάμαι πόσο στεναχωρηθήκαμε όταν βγάλανε το καρουζέλ. Το πάρκο είναι όλη μας η παιδική ηλικία», ανέφερε χαρακτηριστικά και ένας νεαρός κάτοικος της περιοχής. 

Μόνο η αρχή

Κατά τη διάρκεια της δράσης, από το πάρκο πέρασε πλήθος ανθρώπων – από τους ηλικιωμένους που συνηθίζουν να κάθονται στο κιόσκι μέχρι τα νήπια του παρακείμενου παιδικού σταθμού. Παιδιά και ενήλικες συμμετείχαν σε βιωματικές δράσεις, όπως ζωγραφική, συμμετοχική χαρτογράφηση διαδρομών και μια περιπατητική ξενάγηση, ενώ μετά το σχόλασμα του γειτονικού σχολείου παιδιά με τους γονείς τους επισκέφθηκαν το πάρκο και έδειξαν ενδιαφέρον για τις δράσεις που έπονται. Συνολικά, περίπου 50 άτομα συμμετείχαν ενεργά στη διαδικασία καταγραφής απόψεων, αποδεικνύοντας ότι ο κόσμος πράγματι ενδιαφέρεται να έχει λόγο στις αποφάσεις για τους δημόσιους χώρους της περιοχής του. Η ανταπόκριση αυτή ανέδειξε τη δυναμική που μπορεί να έχουν τα συμμετοχικά εργαλεία στη σύνδεση και την ενεργοποίηση της τοπικής κοινότητας.

Παράλληλα, ανακοινώθηκε η δημιουργία της ομάδας «Φίλοι του Πάρκου Κρήτης» – μια πρωτοβουλία που στοχεύει στη διαρκή ενεργοποίηση των κατοίκων και τη συμμετοχή τους στις επόμενες φάσεις του σχεδιασμού.

Η συγκεκριμένη δράση ήταν μόνο η αρχή. Το επόμενο διάστημα θα ακολουθήσουν εργαστήρια και δράσεις συμμετοχικού σχεδιασμού, μέσα από τις οποίες οι πολίτες θα μπορούν να έχουν έναν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος του πάρκου.

Εργαστήριο: «Οι γειτονιές στο επίκεντρο: Συν-δημιουργώντας το πάρκο Κρήτης “Μηνά Πατρικίου”»

(26.3.2026, Πάρκο Κρήτης «Μηνά Πατρικίου», Θεσσαλονίκη)

Το εργαστήριο διοργανώθηκε από το ΚΕΠΑ και τον Δήμο Θεσσαλονίκης ως τμήμα του ευρωπαϊκού έργου SPICE και πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συνεδρίου «Πόλη σε μετασχηματισμό. Αστικές πολιτικές και κοινωνική συμμετοχή» (Θεσσαλονίκη, 26-29 Μαρτίου 2026), με διοργανωτές την Commonspace και το ParticipatoryLab και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης.