Ετήσια έκθεση παρακολούθησης δικαστικών υποθέσεων 2025
Η Ετήσια Έκθεση Παρακολούθησης Δικαστικών Υποθέσεων 2025 του Border Violence Monitoring Network (BVMN) και του Community Peacemaker Teams (CPT), με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης, τεκμηριώνει σοβαρές και επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη όσον αφορά τις ποινικές διώξεις κατά μετακινούμενων ατόμων που κατηγορούνται για «παράνομη μεταφορά υπηκόων τρίτων χωρών» στην Ελλάδα.
Η έκθεση βασίζεται στην παρακολούθηση 123 ποινικών δικών, που αφορούσαν 190 άτομα, από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο 2025. Η βασική κατηγορία της παράνομης μεταφοράς αντιστοιχούσε στο 94% όλων των υποθέσεων που παρατηρήθηκαν.
Κύρια ευρήματα:
- Συστηματική χρήση της προφυλάκισης, η οποία επιβλήθηκε σε 159 από τις 173 υποθέσεις πρωτοβάθμιου δικαστηρίου.
- Εξαιρετικά σύντομες ακροάσεις, με σχεδόν τις μισές να διαρκούν λιγότερο από 30 λεπτά.
- Κατά κύριο λόγο διορισμός συνηγόρων από το κράτος (65%), συχνά την ίδια ημέρα της δίκης.
- Ανεπαρκείς υπηρεσίες διερμηνείας, που επηρεάζουν την ικανότητα των κατηγορουμένων να κατανοήσουν και να συμμετάσχουν στη διαδικασία.
- Περιορισμένη εξέταση μαρτύρων, με βασικούς μάρτυρες κατηγορίας μέλη του Λιμενικού Σώματος.
- Καταδίκες ως κυρίαρχο αποτέλεσμα, με τις προτάσεις της εισαγγελίας και τις δικαστικές αποφάσεις να ευθυγραμμίζονται στο 85% των υποθέσεων.
- Εκτεταμένη και ιδιαίτερα ανησυχητική χρήση συμφωνιών αποδοχής ενοχής, που οδηγούν σε οριστικές καταδίκες, με τους κατηγορούμενους να λαμβάνουν περιορισμένη ενημέρωση για τις συνέπειες.
- Τυποποιημένα και ιδιαίτερα αυστηρά μοτίβα επιβολής ποινών, συμπεριλαμβανομένων πολυετών καθείρξεων έως και 570 έτη για αδικήματα παράνομης μεταφοράς, με μέσο όρο ποινής 62,5 έτη, καθώς και υψηλών χρηματικών ποινών έως 850.000 ευρώ.
Η έκθεση καταλήγει ότι οι πρακτικές αυτές εγείρουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς το Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το Σύνταγμα της Ελλάδας και τα διεθνή πρότυπα δίκαιης δίκης. Επισημαίνει κινδύνους για το τεκμήριο αθωότητας, την αναλογικότητα των ποινών και την απαίτηση εξατομικευμένης δικαστικής κρίσης.
Οι οργανώσεις καλούν τις δικαστικές και νομοθετικές αρχές να ενισχύσουν την πρόσβαση σε αποτελεσματική νομική συνδρομή, να διασφαλίσουν υψηλής ποιότητας διερμηνεία, να προστατεύσουν το δικαίωμα εξέτασης μαρτύρων και να επανεξετάσουν τη συστηματική χρήση της προφυλάκισης.
Product details
Table of contents
Συντομογραφίες 7
Γλωσσάρι 9
Σχετική Νομοθεσία 11
Στάδια Ποινικής Διαδικασίας 13
Συνοπτική Παρουσίαση 15
1. Εισαγωγή 19
2. Μεθοδολογία 20
2.1 Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων 20
2.2 Περιορισμοί 21
3. Διεθνή πρότυπα δίκαιης δίκης 24
3.1 Άρθρο 6 – Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) 24
3.2 Πρότυπα δίκαιης δίκης στην ελληνική εθνική νομοθεσία 28
3.2.1 Συνταγματικές εγγυήσεις 28
3.2.2. Κώδικας ποινικής δικονομίας (Νόμος 4620/2019) 29
4. Νομοθετική ανασκόπηση: Μετανάστευση και ποινικοποίηση 32
4.1 Ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο 32
4.2 Ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο 35
4.2.1 Κώδικας Μετανάστευσης (Νόμος 5038/2023) 36
4.2.2. Δικονομική και νομική αλληλεπίδραση με το ευρύτερο πλαίσιο του ποινικού δικαίου 38
5. Ανάλυση των ευρημάτων του προγράμματος παρακολούθησης δικαστικών υποθέσεων 44
5.1 Επισκόπηση των κατηγοριών και δομή των ευρημάτων 44
5.2. Ποινική Διαπραγμάτευση 47
5.3. Προσωρινή κράτηση 51
5.4. Νομική εκπροσώπηση 54
5.5. Διερμηνεία 56
5.6. Διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας 59
5.7. Αιτιολογήσεις εισαγγελέων - δικαστών 60
5.8. Ισχυρισμοί και ενστάσεις 64
5.8.1. Δικονομικές ενστάσεις 64
5.8.2. Αυτοτελείς ισχυρισμοί 66
5.9. Αποδεικτική διαδικασία – Μάρτυρες 71
5.9.1. Μάρτυρες υπεράσπισης 71
5.9.2. Μάρτυρες κατηγορίας 71
5.10. Ετυμηγορίες – Επιβολή ποινών 74
5.10.1 Ετυμηγορίες 74
5.10.2 Συγκεντρωτικά στατιστικά στοιχεία επιμέτρησης ποινών 75
5.11 Ελαφρυντικές περιστάσεις 79
6. Ανάλυση: Ζητήματα δίκαιης δίκης στο ελληνικό σύστημα ποινικής δικαιοσύνης 81
6.1 Η ποινικοποίηση ως μέσο διαχείρισης της μετανάστευσης 81
6.2 Από τον έλεγχο των συνόρων στην ποινική διαχείριση 82
6.3 Η αίθουσα του δικαστηρίου ως χώρος διαδικαστικών προβληματισμών 83
6.3.1 Δικαίωμα σε δίκαιη και δημόσια ακρόαση 83
6.3.2 Τεκμήριο αθωότητας 83
6.3.3 Επαρκής χρόνος και διευκολύνσεις για την υπεράσπιση & τη νομική συνδρομή 83
6.3.4 Εξέταση αποδεικτικών στοιχείων και μαρτύρων 84
6.3.5 Γλώσσα και διερμηνεία 84
6.4 Επιβολή ποινών, αποτροπή και αναλογικότητα 84
6.5 Πολιτικές και νομικές επιπτώσεις 85
7. Προτάσεις 86