Μια ιστορία συμμετοχικού σχεδιασμού στη Λίμνη Πλαστήρα

Ψάχνοντας ζωή πέρα από το Σαββατοκύριακο

Στα χωριά της Λίμνης Πλαστήρα και γενικότερα στα Άγραφα, οι κάτοικοι βλέπουν εδώ και χρόνια τα σπίτια να κλείνουν το ένα μετά το άλλο, τους νέους να φεύγουν, τις ευκαιρίες να λιγοστεύουν. Ο καθένας παλεύει μόνος του ξεχωριστά με τη δουλειά του, την επιχείρησή του, την οικογένειά του. Τις περισσότερες μέρες, η περιοχή μένει άδεια, σαν να κρατά την ανάσα της. Μόνο τα Σαββατοκύριακα ξυπνά, με τον ερχομό των εκδρομέων.

Οι επιχειρήσεις έχουν έξοδα όλη τη βδομάδα, μα τα έσοδα έρχονται μόνο την Παρασκευή, το Σάββατο και την Κυριακή. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι ανεβαίνουν στα χωριά μόνο για το μεροκάματο αυτών των ημερών, δεν μένουν εδώ όλη τη βδομάδα. Ο τόπος ερημώνει, κι έτσι πολλοί κατεβαίνουν στις κοντινές πόλεις για να μείνουν και να δουλέψουν στις καθημερινές. Είναι δύσκολο να οργανώσεις μια ζωή «μερικής απασχόλησης» και να ριζώσεις εδώ για όλη τη βδομάδα, «δεν υπάρχουν καθημερινές δουλειές», λένε.

Το χρηματιστήριο… και η επιστροφή στην Πατρίδα!

Συζητώντας με τον Δήμαρχο Λίμνης Πλαστήρα, κ. Παναγιώτη Νάνο, κρατήσαμε μια από τις πιο εύστοχες παρατηρήσεις του σχετικά με τις λύσεις που πρέπει να αναζητηθούν για την περιοχή. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει:

«Ο πληθυσμός του Δήμου μας είναι σαν το χρηματιστήριο! Παρουσιάζει έντονες αυξομειώσεις, ανάλογα με τη μέρα και την περίοδο. Από Παρασκευή μέχρι Κυριακή ζουν εδώ χιλιάδες άνθρωποι που εργάζονται στις τοπικές επιχειρήσεις ή επιστρέφουν στα χωριά τους για το Σαββατοκύριακο. Αυτοί όμως που πραγματικά μένουν και εργάζονται εδώ όλη την εβδομάδα είναι πολύ λίγοι. Κι όμως, αυτός ο μικρός πληθυσμός είναι ο πιο κρίσιμος και πρέπει να τον κρατήσουμε και να τον αυξήσουμε. Αυτοί οι άνθρωποι θα φέρουν τα παιδιά τους στο σχολείο, θα ψωνίσουν εδώ, θα ενδιαφερθούν περισσότερο απ’ όλους για τον τόπο».

Λίγους μήνες νωρίτερα ο Δήμος Λίμνης Πλαστήρα είχε ανακοινώσει το πρόγραμμα «Επιστροφή στην Πατρίδα». Το πρόγραμμα αυτό σχεδιάστηκε με στόχο να αντιμετωπιστεί το έντονο δημογραφικό πρόβλημα και η εγκατάλειψη των χωριών, δημιουργώντας ουσιαστικές συνθήκες για την επιστροφή ή τη μόνιμη εγκατάσταση νέων οικογενειών, επαγγελματιών και ψηφιακών νομάδων στα χωριά γύρω από τη λίμνη. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μια δέσμη μέτρων και δράσεων που σχεδιάζει και υλοποιεί ο Δήμος, με βασικούς άξονες την υποστήριξη του συνεργατισμού, τη στέγαση, την ενίσχυση της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση και την τοπική αγροτική παραγωγή, καθώς και τη δωρεάν παροχή επαγγελματικής έδρας. Εμπνευστής του προγράμματος «Επιστροφή στην Πατρίδα» είναι ο ίδιος ο Δήμαρχος, ο οποίος σημειώνει:

«Αυτό που κάνουμε δεν είναι κάτι καινούργιο. Προωθούμε δράσεις που προσαρμόζονται στη σημερινή εποχή, αλλά αντλούν έμπνευση από τις ρίζες της περιοχής, με στόχο την αναβίωση και την ενδυνάμωση της τοπικής ταυτότητας και της συνοχής. Τα Άγραφα έχουν μια μακρά παράδοση στον συνεργατισμό και μια βαθιά σύνδεση με τη φύση. Οι άνθρωποι εδώ ήταν πάντα αναγκασμένοι να συνεργάζονται, λόγω των δύσκολων συνθηκών».

Η Κυψέλη Καινοτομίας και η ανάγκη ύπαρξης ενός ζωντανού τοπικού οικοσυστήματος

Στο επίκεντρο του προγράμματος «Επιστροφή στην Πατρίδα» βρίσκεται η δημιουργία μιας Κυψέλης Καινοτομίας (Innovation Hub). Πρόκειται για μια νέα δομή που θα στεγαστεί στο πρώην Δημοτικό Σχολείο του Μορφοβουνίου στη Λίμνη Πλαστήρα. Ο Δήμος δρομολογεί την αναδιαμόρφωση του κτιρίου, ώστε να προσφέρει δωρεάν επαγγελματική έδρα, σύγχρονους χώρους εργασίας και συναντήσεων, καθώς και γρήγορη πρόσβαση στο διαδίκτυο. Φυσικά, η Κυψέλη Καινοτομίας δεν προορίζεται να λειτουργήσει απλώς ως ένας χώρος με γρήγορο ίντερνετ και γραφεία. Φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν κεντρικό κόμβο συντονισμού παρεμβάσεων που σχετίζονται με την εργασία, τη στέγαση, τον πολιτισμό και την ψυχαγωγία. Στόχος είναι η δημιουργία ενός ζωντανού χώρου συνάντησης, όπου ντόπιοι, επιστρέφοντες και επισκέπτες θα μπορούν να έρθουν σε ουσιαστική και δημιουργική επαφή.

Είναι αυτονόητο ότι η απλή τοποθέτηση μιας ταμπέλας “Innovation Hub” στην είσοδο ενός κτιρίου που παρέχει χώρους εργασίας δεν αρκεί για την προσέλκυση και την υποδοχή νέων οικογενειών, επαγγελματιών και ψηφιακών νομάδων στη Λίμνη Πλαστήρα. Για να λειτουργήσει ουσιαστικά μια δομή προσέλκυσης ανθρώπινου δυναμικού, απαιτείται η συστηματική καλλιέργεια ενός δυναμικού τοπικού οικοσυστήματος, το οποίο θα στηρίζει και θα ενεργοποιεί τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία. Η άφιξη και εγκατάσταση νέων ανθρώπων προϋποθέτει την ύπαρξη μιας οργανωμένης και υποστηρικτικής κοινότητας, ικανής να τους υποδεχθεί, να τους διευκολύνει και να δημιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ομαλή ενσωμάτωσή τους.

Καθίσαμε γύρω από ένα τραπέζι συζητώντας για την επιστροφή στην πατρίδα

Στις αρχές του Σεπτεμβρίου 2025, συντελέστηκε μια ήσυχη, αλλά καθόλου μικρή αλλαγή. Άνθρωποι που ζουν μόνιμα στα χωριά του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα, μαζί με ανθρώπους που κατάγονται από εκεί αλλά έχουν φύγει, καθώς και με ανθρώπους που ονειρεύονται να εγκατασταθούν στην περιοχή, κάθισαν γύρω από ένα τραπέζι. Δεν συναντήθηκαν για να ακούσουν μία ακόμη παρουσίαση ή ομιλία, όπως συνηθίζεται, αλλά για να συζητήσουν, να προτείνουν, να σχεδιάσουν οι ίδιοι. 

Αυτοί οι άνθρωποι είχαν ένα κοινό βίωμα, μια αίσθηση που δεν χωρούσε εύκολα σε χαρτάκια. Ήταν η αίσθηση ότι "ο καθένας παλεύει μόνος του". Όμως, όταν κάθισαν για πρώτη φορά ο ένας απέναντι στον άλλον, κάτι άρχισε να αλλάζει

Τις επόμενες μέρες πραγματοποιήθηκαν τρία εργαστήρια συμμετοχικού σχεδιασμού. Πριν εμφανιστούν τα flipcharts, τα post-it και οι κύκλοι συζήτησης, υπήρχε κάτι πιο βαθύ. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν ένα κοινό βίωμα, μια αίσθηση που δεν χωρούσε εύκολα σε χαρτάκια. Ήταν η αίσθηση ότι «ο καθένας παλεύει μόνος του». Όμως, όταν κάθισαν για πρώτη φορά ο ένας απέναντι στον άλλον, κάτι άρχισε να αλλάζει. Σιγά σιγά αναδύθηκαν κοινές ιδέες, κοινές ανάγκες και κυρίως η επίγνωση πως η αλλαγή δεν χρειάζεται να είναι μοναχική υπόθεση. Μπορεί να είναι συλλογική. Και αυτή η αίσθηση απομόνωσης άρχισε να μεταμορφώνεται…

Ιδιαίτερα πρόσφορη αφορμή για την υλοποίηση αυτής της διαδικασίας συμμετοχικού σχεδιασμού αποτέλεσε ο στρατηγικός στόχος της Δημοτικής Αρχής για τη δημιουργία της Κυψέλης Καινοτομίας. Η αποτελεσματική λειτουργία αυτής της δομής, που φιλοδοξεί να συμβάλει στην προσέλκυση και την εγκατάσταση νέων οικογενειών, επαγγελματιών και ψηφιακών νομάδων, απαιτεί τη συστηματική καλλιέργεια ενός ζωντανού τοπικού οικοσυστήματος, ικανού να στηρίζει και να ενεργοποιεί την πρωτοβουλία. Γι’ αυτό και η αφετηρία του εγχειρήματος δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την εξαρχής συμμετοχή μιας κοινότητας ανθρώπων που θα συνέβαλλαν οι ίδιοι στον σχεδιασμό της και θα έβαζαν τον πρώτο θεμέλιο λίθο, δουλεύοντάς με τον δικό τους τρόπο, έτσι ώστε η δομή να εξελιχθεί φυσικά και ουσιαστικά.

Οι φορείς, οι αποδέκτες και το περιεχόμενο του συμμετοχικού σχεδιασμού

Τα εργαστήρια συμμετοχικού σχεδιασμού υλοποιήθηκαν από τον φορέα υποστήριξης Κόμβος Social Hub, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης και του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα. Ο Κόμβος Social Hub είναι μια Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία με έδρα την Καρδίτσα, που δημιουργήθηκε για να στηρίξει συνεργατικούς φορείς, καθώς και κοινωνικά, πολιτιστικά και περιβαλλοντικά εγχειρήματα και ομάδες, οι οποίες συχνά δυσκολεύονται να κάνουν τα πρώτα τους βήματα. Ο Γιώργος Μπέλλης, μέλος της ομάδας του Κόμβου, μας λέει:

«Είσαι στην Καρδίτσα και θέλεις π.χ. να ιδρύσεις μια Κοιν.Σ.Επ. Αν πας σε δικηγόρο, θα σε παραπέμψει σε λογιστή, και αν πας σε λογιστή, θα σε στείλει σε δικηγόρο! Δεν βγάζεις άκρη και πολλοί τα παρατούν. Δεν βλέπουμε συχνά το καινούργιο, το φρέσκο, αυτό που προσπαθεί να γεννηθεί. Δυστυχώς, νέες πρωτοβουλίες συχνά μένουν ανεκπλήρωτες. Εκεί έρχεται λοιπόν ο δικός μας ρόλος. Ο σκοπός μας είναι να υποστηρίζουμε προσπάθειες γύρω από κοινωνικά, πολιτιστικά και περιβαλλοντικά ζητήματα».

Παρότι αποτελεί έναν νέο φορέα, ο Κόμβος Social Hub βρήκε στήριξη από το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης και τον Δήμο Λίμνης Πλαστήρα, οι οποίοι εμπιστεύτηκαν την ομάδα του για τη διοργάνωση μιας σειράς εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού. Ένας από τους βασικούς στόχους και των τριών φορέων ήταν ο «πειραματισμός», δηλαδή η δημιουργία ενός ακόμη «case study» που θα αναδείκνυε το πώς μπορούν τέτοιες διαδικασίες να ριζώσουν σε μια τοπική κοινωνία. Η ομάδα του Κόμβου άλλωστε επιδιώκει την υλοποίηση και τη στήριξη συμμετοχικών διαδικασιών, ώστε αυτές να διαχυθούν ευρύτερα σε ομάδες, φορείς και υπηρεσίες της αυτοδιοίκησης. Ο Γιώργος Μπέλλης μας λέει:

H λογική του συμμετοχικού σχεδιασμού να διαχυθεί όσο το δυνατόν περισσότερο στην τοπική κοινωνία. Θέλουμε συμμετοχικό σχεδιασμό στην πράξη. Είναι επείγον να ανακτηθεί από τους ανθρώπους η αίσθηση του ανήκειν!

«Θα προσπαθήσουμε πολύ να συμβάλουμε ώστε η λογική του συμμετοχικού σχεδιασμού να διαχυθεί όσο το δυνατόν περισσότερο στην τοπική κοινωνία. Θέλουμε συμμετοχικό σχεδιασμό στην πράξη. Είναι επείγον να ανακτηθεί από τους ανθρώπους η αίσθηση του ανήκειν! Πρέπει να ξαναπιστέψουμε ότι μπορούμε πραγματικά να εργαστούμε για να αλλάξουμε τα πράγματα και ότι οι ζωές μας δεν είναι ανατεθειμένες σε άλλους. Χρειάζεται πολλή δουλειά προς κάθε κατεύθυνση για να ζήσουμε καλύτερα. Και αυτή η δουλειά δεν πρόκειται να ξεκινήσει, αν δεν αλλάξει η βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι “τίποτα δεν αλλάζει, όσο κι αν προσπαθήσουμε”».

Υλοποιήθηκε, λοιπόν, μια ολοκληρωμένη διαδικασία συμμετοχικού σχεδιασμού, αποτελούμενη από τρία διαδοχικά εργαστήρια. Η διαδικασία αυτή βασίστηκε στη λογική του πειραματισμού και στη διάχυση των αρχών του συμμετοχικού σχεδιασμού στην τοπική κοινωνία. Στόχος ήταν η καλλιέργεια μιας αρχικής κοινότητας ανθρώπων που θα έθεταν μια σταθερή βάση, πάνω στην οποία θα μπορούσε στη συνέχεια να αναπτυχθεί ένα ζωντανό οικοσύστημα ικανό να αγκαλιάσει την Κυψέλη Καινοτομίας. 

Στη διαδικασία συμμετείχαν μόνιμοι κάτοικοι χωριών του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα, άνθρωποι με καταγωγή από την περιοχή που σήμερα ζουν αλλού, καθώς και άτομα που εξετάζουν το ενδεχόμενο να εγκατασταθούν στην περιοχή. Κάθε εργαστήριο είχε τον δικό του ρόλο, οδηγώντας σταδιακά από την καλλιέργεια ενός κοινού οράματος, στον διάλογο και τον εμπλουτισμό με ιδέες και, τέλος, στη δέσμευση των συμμετεχόντων σε συγκεκριμένες δράσεις.

Η διαδικασία του συμμετοχικού σχεδιασμού οργανώθηκε γύρω από δύο βασικές κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορούσε τη συλλογική διαμόρφωση ενός Τοπικού Οράματος για τη δημιουργία και λειτουργία της Κυψέλης Καινοτομίας. Η δεύτερη είχε στόχο να καταρτιστεί ένα ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης, που θα περιέγραφε πώς μπορούν να αναπτυχθούν οι δραστηριότητές της. Ο τρόπος δουλειάς σχεδιάστηκε έτσι ώστε να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της περιοχής και να παραμένει πραγματικά συμμετοχικός σε κάθε του στάδιο, δίνοντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να σκεφτούν την κοινότητά τους, να την αξιολογήσουν και να δουν πώς συνδέεται με το ευρύτερο περιβάλλον γύρω της.

Συμμετοχικός σχεδιασμός: ποιοι έχουν θέση στο τραπέζι;

Προκειμένου να εντοπιστούν οι πιθανοί συμμετέχοντες που θα προσκαλούνταν στη διαδικασία, ήταν απαραίτητο να προηγηθεί μια χαρτογράφηση. Η χαρτογράφηση αφορούσε την καταγραφή όσο το δυνατόν περισσότερων πιθανών ενδιαφερομένων ομάδων ή φορέων, καθώς και των πολιτιστικών, κοινωνικών, ψυχαγωγικών, εκπαιδευτικών και επιχειρηματικών δυνάμεων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Περιελάμβανε, επίσης, κοινωνικά ενεργούς δημότες με αποδεδειγμένη συνεισφορά στην τοπική κοινότητα, καθώς και οποιονδήποτε θα μπορούσε μελλοντικά να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη λειτουργία της Κυψέλης Καινοτομίας.

Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώθηκε μια αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα του τοπικού οικοσυστήματος. Μια εικόνα που, ανεξάρτητα από τη συμμετοχή των συγκεκριμένων ατόμων, ομάδων ή φορέων στην αρχική διαδικασία του συμμετοχικού σχεδιασμού, αποτελεί παρακαταθήκη για τη μελλοντική δικτύωση, τη δημιουργία συνεργειών και τον από κοινού σχεδιασμό δράσεων με ουσιαστικό αντίκτυπο. Η χαρτογράφηση θα επικαιροποιείται και θα εμπλουτίζεται στο μέλλον με νέους ενδιαφερόμενους και εν δυνάμει συνεισφέροντες στο εγχείρημα της Κυψέλης Καινοτομίας.

Η χαρτογράφηση είναι πολύ σημαντική προκειμένου να προσκληθούν οι σχετικοί συμμετέχοντες, καθώς δεν αρκεί μια ανακοίνωση για να αναγνωρίσει κάποιος ότι «τον αφορά» μια διαδικασία συμμετοχικού σχεδιασμού, σε κοινό που δεν είναι εξοικειωμένο. Πρέπει φυσικά να τονιστεί ότι, παρά την προσοχή που μπορεί να δίδεται σε κάθε χαρτογράφηση, είναι πιθανό κάποια μέλη της κοινότητας να μην καταγράφονται. Σε τέτοιες περιπτώσεις, όσοι ενδιαφέρονται αλλά δεν προσκλήθηκαν από λάθος πρέπει να γνωρίζουν ότι είναι απολύτως ευπρόσδεκτοι να συμμετέχουν σε τέτοιες διαδικασίες. Είναι αδύνατο να προβλεφθούν όλα εξ αρχής. Η αρχική χαρτογράφηση αποτελεί μια σημαντική αφετηρία για την έναρξη τέτοιων διαδικασιών, αλλά δεν σημαίνει ότι είναι πλήρης ή οριστική.

Οι πρώτες επιτυχίες τόνωσαν το ηθικό των συμμετεχόντων

Μέσα σε λίγους μήνες από την ανακοίνωση του Προγράμματος "Επιστροφή στην Πατρίδα", τέσσερα ζευγάρια είχαν έρθει σε συμφωνία με τον Δήμο και είχαν εγκατασταθεί σε χωριά της Λίμνης Πλαστήρα

Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025, όταν επρόκειτο να ξεκινήσει η σειρά των τριών διαδοχικών εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού, υπήρχαν ήδη καλά νέα. Μέσα σε λίγους μήνες από την ανακοίνωση του Προγράμματος «Επιστροφή στην Πατρίδα», τέσσερα ζευγάρια είχαν έρθει σε συμφωνία με τον Δήμο και είχαν εγκατασταθεί σε χωριά της Λίμνης Πλαστήρα, ενώ 23 οικογένειες από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον. Δύο ακόμη οικογένειες αναμένονταν να μετακομίσουν εντός του προσεχούς διαστήματος.

Ο πρώτος μεγάλος στόχος που είχε θέσει η Δημοτική Αρχή ήταν να παραμείνει ανοιχτό το μοναδικό Δημοτικό Σχολείο του Δήμου, το οποίο είχε απομείνει με τρία παιδιά που σύντομα θα αποφοιτούσαν. Ο στόχος επετεύχθη! Δεν υπήρχε άλλη επιλογή πέρα από έναν πραγματικό αγώνα δρόμου, με άμεση υποστήριξη προς τις οικογένειες που έφτασαν με τα παιδιά τους, ώστε να μπορέσουν να εγκατασταθούν άμεσα και ομαλά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Σήμερα, τα παιδιά αυτά φοιτούν σε μικρές τάξεις του Δημοτικού σχολείου, το οποίο «τη γλίτωσε» για λίγα χρόνια ακόμη και θα εξακολουθήσει να έχει μαθητές, κερδίζοντας έτσι μια παράταση για τη λειτουργία του.

Το γεγονός αυτό αποτέλεσε ένα από τα σημεία αναφοράς στο πρώτο εργαστήριο και βοήθησε να δημιουργηθεί ένα αισιόδοξο κλίμα ανάμεσα στους συμμετέχοντες. Τόνωσε το ηθικό όλων, δείχνοντας ότι η πολιτική «Επιστροφή στην Πατρίδα» κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση και μπορεί πραγματικά να φέρει αποτελέσματα. Ταυτόχρονα, άρχισε να χτίζεται μια πρώτη εμπιστοσύνη προς το εγχείρημα και αυτό ήταν μια απαραίτητη βάση για ό,τι θα ακολουθούσε.

Η διεξαγωγή των τριών εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού

Το 1ο Εργαστήριο της σειράς εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού είχε τίτλο «Συνάντηση Οράματος» και ολοκληρώθηκε το απόγευμα της Τρίτης 9 Σεπτεμβρίου 2025, στο καφέ «Παυσίλυπο» στην Καρδίτσα. Το εργαστήριο ξεκίνησε με μια σύντομη γνωριμία μεταξύ των συμμετεχόντων, κατά την οποία ο καθένας μοιράστηκε λίγα λόγια για τον εαυτό του.

Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε από τον Δήμαρχο Λίμνης Πλαστήρα, κ. Παναγιώτη Νάνο, το συνολικό όραμα της πολιτικής «Επιστροφή στην Πατρίδα», την οποία ξεκίνησε να υλοποιεί ο Δήμος. Με αφετηρία αυτή την παρουσίαση, το εργαστήριο επικεντρώθηκε στην Κυψέλη Καινοτομίας, η οποία προορίζεται να λειτουργήσει ως δομή υποστήριξης τοπικών παρεμβάσεων και πρωτοβουλιών.

Ακολούθως, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε μικρές ομάδες και κλήθηκαν να απαντήσουν στα εξής κρίσιμα ερωτήματα: Ποιες είναι, κατά τη γνώμη τους, οι βασικές ανάγκες και προκλήσεις της περιοχής που θα πρέπει να λάβει υπόψη η Κυψέλη Καινοτομίας; Τι θα έκανε τη δομή χρήσιμη και ουσιαστική για τους ίδιους, την ομάδα ή τον φορέα τους; Με ποιους τρόπους θα μπορούσε να κινητοποιήσει και να συνδέσει καλύτερα την τοπική κοινότητα και τους φορείς της;

Οι απαντήσεις κάθε ομάδας καταγράφηκαν από τους «διευκολυντές», που ήταν μέλη και εθελοντές του Κόμβου Social Hub. Η επεξεργασία του υλικού που προέκυψε αποτέλεσε τη βάση για τον σχεδιασμό και το περιεχόμενο του 2ου εργαστηρίου συμμετοχικού σχεδιασμού.

Το 2ο Εργαστήριο πραγματοποιήθηκε το απόγευμα του Σαββάτου 13 Σεπτεμβρίου 2025, στις 18:00, στο Πολιτιστικό Κέντρο του χωριού Φυλακτή, πάνω από τη Λίμνη Πλαστήρα, και είχε τίτλο «Μπολιάζοντας το Innovation Hub του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα». Για τη διεξαγωγή του επιλέχθηκαν ορισμένες από τις θεματικές ενότητες που είχαν αναδειχθεί στο 1ο εργαστήριο, με έμφαση σε εκείνες με τις οποίες οι συμμετέχοντες ήταν πιθανό να είναι περισσότερο εξοικειωμένοι.

Η μεθοδολογία για την υλοποίηση του εργαστηρίου αναπτύχθηκε με σκοπό την ενίσχυση του ανοιχτού διαλόγου και της ενεργής συμμετοχής όλων. Στον χώρο είχαν στηθεί πέντε θεματικά ταμπλό, το καθένα αφιερωμένο σε μία από τις πιθανές λειτουργίες της Κυψέλης Καινοτομίας: Κοινόχρηστο Τεχνικό Εργαστήριο, Χώρος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Επαγγελματική Έδρα σε Διαμορφωμένους Χώρους, Δομή Διοργάνωσης Εκδηλώσεων και Δομή Υποστήριξης Συνεταιριστικής Παραγωγής.

Γύρω από τα ταμπλό αναπτύχθηκαν παράλληλες συζητήσεις σε μικρές ομάδες. Οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να κινηθούν ελεύθερα στον χώρο, να επιλέξουν τη θεματική που τους ενδιέφερε περισσότερο και να συμβάλουν ουσιαστικά στη συζήτηση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία καταγράφηκαν ιδέες, προτάσεις και διαθέσιμοι πόροι, ενώ κάθε ομάδα κατέληξε σε βασικές κατευθύνσεις και απλά σχέδια δράσης. Στο τέλος του εργαστηρίου, τα συμπεράσματα παρουσιάστηκαν στην ολομέλεια, δίνοντας την ευκαιρία για ανταλλαγή απόψεων και κοινή κατανόηση των επόμενων βημάτων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2ο εργαστήριο εντάχθηκε στο πλαίσιο της τετραήμερης διοργάνωσης «Ακαδημία των Εναλλακτικών» (11–14 Σεπτεμβρίου 2025, Λίμνη Πλαστήρα), η οποία υλοποιήθηκε από το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης, υπό την αιγίδα του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα. Στόχος της Ακαδημίας ήταν η δικτύωση και ενδυνάμωση πρωτοβουλιών στον τομέα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (Κ.Αλ.Ο.), καθώς και η ανάδειξη της περιοχής στο πλαίσιο της ευρύτερης δουλειάς του Ιδρύματος για τη γεφύρωση του χάσματος πόλης–υπαίθρου, με τη συμμετοχή ερευνητών, πανεπιστημιακών και εκπροσώπων εγχειρημάτων Κ.Αλ.Ο. από όλη την Ελλάδα.

Η παρουσία ανθρώπων από διαφορετικές περιοχές της χώρας, με εμπειρία σε συνεργατικά εγχειρήματα ή με ακαδημαϊκή γνώση πάνω στο αντικείμενο, συνέβαλε καθοριστικά στη διαδικασία του εργαστηρίου. Οι συμμετέχοντες, «ντόπιοι και ξένοι», μοιράστηκαν απόψεις, εμπειρίες και καλές πρακτικές, «μπολιάζοντας» το εγχείρημα με ρεαλιστικές και δοκιμασμένες ιδέες, βασισμένες σε παραδείγματα που εφαρμόζονται ήδη με επιτυχία σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Το 3ο και τελευταίο εργαστήριο συμμετοχικού σχεδιασμού, με τίτλο «Συν-σχεδιασμός, Ιεράρχηση και Δέσμευση», πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τρίτης 16 Σεπτεμβρίου 2025, στο καφέ «Παυσίλυπο» στην Καρδίτσα. Ήταν το εργαστήριο όπου οι ιδέες που είχαν καταγραφεί στα προηγούμενα στάδια άρχισαν να αποκτούν συγκεκριμένο σχήμα.

Στόχος του τελευταίου εργαστηρίου ήταν οι προτάσεις που καταγράφηκαν στο 2ο εργαστήριο να μετατραπούν σε ρεαλιστικά και εφαρμόσιμα σχέδια δράσης. Έτσι λοιπόν, οι συμμετέχοντες στο 3ο εργαστήριο δεν έμειναν στη διατύπωση ιδεών, αλλά προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, αναλαμβάνοντας συγκεκριμένες δεσμεύσεις για ρόλους και ευθύνες που θα μπορούσαν να αναλάβουν στο πλαίσιο λειτουργίας της Κυψέλης Καινοτομίας.

Από τη θεωρία στην πράξη!

Το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων συγκεντρώθηκε στη Δομή Διοργάνωσης Εκδηλώσεων, από την οποία προέκυψαν αποτελέσματα που θα μπορούσαν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο για τη συνέχεια του εγχειρήματος. Ακολουθούν ενδεικτικά παραδείγματα:

Η Γωγώ, με καταγωγή από την περιοχή της Καρδίτσας, εργάστηκε για χρόνια ως στέλεχος μεγάλης εταιρείας στην Αθήνα, μέχρι που αποφάσισε να αφήσει τους έντονους ρυθμούς της πόλης και να επιστρέψει στον τόπο της. Συμμετέχοντας στα εργαστήρια, συνειδητοποίησε ότι έφερε μαζί της ένα πολύτιμο δίκτυο επαφών και επαγγελματικών εμπειριών που θα μπορούσε να φανεί πολύ χρήσιμο για την Κυψέλη Καινοτομίας. Στο εργαστήριο μίλησε με ενθουσιασμό για τη θεματική ενότητα της Δομής Διοργάνωσης Εκδηλώσεων και πρότεινε κάτι απλό αλλά φιλόδοξο. Θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις γνωριμίες της και να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με μεγάλες εταιρείες, ώστε να τους προσφέρει επιλογές για τη διοργάνωση εταιρικών retreats, δράσεων ομαδικής συνοχής (team building), συνεδρίων ή ακόμη και περιόδων τηλεργασίας και working vacations στη Λίμνη Πλαστήρα.

Ο Παντελής μεγάλωσε στην Καρδίτσα και κατάγεται από χωριό της Λίμνης Πλαστήρα. Σήμερα εργάζεται εξ αποστάσεως ως προγραμματιστής σε εταιρεία στην Αθήνα και οι χώροι εργασίας της Κυψέλης Καινοτομίας θα μπορούσαν όντως να τον εξυπηρετήσουν. Διατηρεί επαφή με δίκτυο ανθρώπων που εργάζονται επίσης απομακρυσμένα στον τομέα της τεχνολογίας, στους οποίους θα μπορούσε επίσης να συστήσει τους χώρους εργασίας της Δομής. Παράλληλα, διαθέτει μακρόχρονο ενδιαφέρον για τις φυσικές επιστήμες, καθώς και προσωπική εμπειρία από διακρίσεις και συμμετοχές σε πανελλήνιους μαθητικούς διαγωνισμούς φυσικής, χημείας, μαθηματικών, βιολογίας και ρομποτικής. Στο τραπέζι της συζήτησης έριξε την ιδέα να φιλοξενούνται στη Λίμνη Πλαστήρα πανελλήνιοι μαθητικοί διαγωνισμοί επιστημών και δήλωσε ο ίδιος πρόθυμος να αναλάβει τον συντονισμό αυτής της προσπάθειας.

Η Γιώτα ζει μόνιμα στη Λίμνη Πλαστήρα και «ξέρει τον τόπο απ’ έξω κι ανακατωτά». Είναι κοινωνική, δραστήρια και βαθιά συνδεδεμένη με την περιοχή. Παρότι την ενδιέφεραν περισσότερες από μία θεματικές ενότητες, στο εργαστήριο επικεντρώθηκε στη Δομή Διοργάνωσης Εκδηλώσεων και δεσμεύτηκε να κάνει κάτι απολύτως πρακτικό. Προτίθεται να χαρτογραφήσει όλους τους χώρους που μπορούν να φιλοξενήσουν εκδηλώσεις, μικρές ή μεγάλες. Από κλειστές αίθουσες μέχρι υπαίθριους χώρους, με αναλυτική καταγραφή εξοπλισμού, υποδομών και στοιχείων επικοινωνίας. Μια δουλειά αθόρυβη, αλλά καθοριστική για να μπορούν ιδέες σαν τις προηγούμενες να γίνουν πραγματικότητα. Η χαρτογράφηση των υποδομών αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για τη λειτουργία της Δομής Διοργάνωσης Εκδηλώσεων και μπορεί να διευκολύνει ουσιαστικά την προσέλκυση μελλοντικών διοργανωτών.

Πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά;

Καμία από αυτές τις ιδέες δεν υπήρχε εκ των προτέρων και δύσκολα θα μπορούσαν να είχαν προκύψει αν οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν καθίσει γύρω από το ίδιο τραπέζι

Οι προσωπικές δεσμεύσεις που έλαβαν οι συμμετέχοντες στο 3ο εργαστήριο αποτελούν ένα πρώτο, ουσιαστικό θεμέλιο για τη μελλοντική λειτουργία της Κυψέλης Καινοτομίας, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη. Καμία από αυτές τις ιδέες δεν υπήρχε εκ των προτέρων και δύσκολα θα μπορούσαν να είχαν προκύψει αν οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν καθίσει γύρω από το ίδιο τραπέζι. Δε θα είχαν προκύψει, αν οι άνθρωποι αυτοί δεν ένιωθαν ότι η Κυψέλη Καινοτομίας της Λίμνης Πλαστήρα τους αφορά προσωπικά.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η συζήτηση έτυχε να επικεντρωθεί στη θεματική ενότητα της Δομής Διοργάνωσης Εκδηλώσεων. Ωστόσο, είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς πόσοι ακόμη άνθρωποι της περιοχής θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν γύρω από τις υπόλοιπες θεματικές ενότητες που αφορούν τη λειτουργία της Κυψέλης Καινοτομίας, όπως είναι το Κοινόχρηστο Τεχνικό Εργαστήριο, ο Χώρος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, οι Διαμορφωμένοι Χώροι παροχής Επαγγελματικής Έδρας και η Δομή Υποστήριξης Συνεταιριστικής Παραγωγής.

Μέσα από τον διάλογο φάνηκε καθαρά πώς διαφορετικές διαδρομές, γνώσεις και δεξιότητες μπορούν να «κουμπώσουν» μεταξύ τους, γεννώντας ρεαλιστικά σχέδια που δεν μένουν στη θεωρία, αλλά είναι υλοποιήσιμα και μπορούν να πραγματοποιηθούν συλλογικά, με συνεργασία και επιμονή. Στην παρούσα φάση, το ζητούμενο είναι η ενεργοποίηση ενός ευρύτερου οικοσυστήματος που θα μπορεί να υποδεχθεί, να στηρίξει και να διευκολύνει την ομαλή ένταξη νέων ανθρώπων και οικογενειών στη Λίμνη Πλαστήρα.

Τέτοιου είδους «δύσκολα» εγχειρήματα δε μπορούν να γεννηθούν με άλλον τρόπο. Γίνονται δυνατά όταν οι άνθρωποι συναντιούνται συχνά, συζητούν ανοιχτά και χτίζουν εμπιστοσύνη γύρω από το ίδιο τραπέζι. Πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά;