Το κείμενο αποτελεί μέρος μιας σειράς άρθρων που εξετάζουν θέματα στρατηγικής στο κίνημα της αποανάπτυξης. Τα άρθρα γράφτηκαν την περίοδο 2019-2020 από μέλη της κοινότητας της αποανάπτυξης και δημοσιεύτηκαν στο degrowth.info. Ολόκληρη η συλλογή των άρθρων είναι διαθέσιμη εδώ.
Δεδομένης της στρατηγικής απροσδιοριστίας στο κίνημα της αποανάπτυξης που συζητήθηκε σε προηγούμενα κείμενα αυτής της σειράς, θα αναλογιστούμε τον ρόλο που μπορεί να παίξουν οι πολιτικές στο ευρύτερο πλαίσιο του αποαναπτυξιακού μετασχηματισμού, αλλά και το αν αυτές μπορούν να αποτελέσουν το βασικό σημείο εστίασης για μια πληθώρα κινημάτων.
Ειδικότερα, το να προσανατολίσουμε την πολιτική στόχευση προς τα εργαλεία που μεταβάλλουν τους όρους ενός ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, μακριά από την υποτιθέμενη ανάγκη για οικονομική ανάπτυξη, ίσως είναι ένα σημαντικό σημείο μόχλευσης για την αποαναπτυξιακή μετάβαση με στόχο έναν πιο συμπεριληπτικό και βιώσιμο τρόπο παραγωγής.
Εστιάζουμε στις πολιτικές επειδή μια μακροοικονομική πολιτική ατζέντα της μετα-αναπτυξιακής οικονομίας, συγκεκριμένης και ευρέως αποδεκτής από την κοινότητα, είναι ένα κρίσιμο θεμέλιο για την επίτευξη πραγματικών αλλαγών.
Προς αυτόν τον σκοπό, ένα workshop σχετικά με τη δημιουργία μετα-αναπτυξιακής μακροοικονομικής πολιτικής ατζέντας θα λάβει χώρα στο συνέδριο του ESEE (European Society for Ecological Economics) στο Turku της Φιλανδίας, στις 20 Ιουνίου 2019. Η συνεδρία με τίτλο «Ανοίγοντας τον δρόμο για τη χάραξη μετα-αναπτυξιακών πολιτικών» [Paving the way for post-growth policymaking] ξεκινάει με ερευνητές του Δικτύου Μετα-Αναπτυξιακών Οικονομικών, συμπαρουσιάζεται από τον οργανωτή του Συνεδρίου Vienna Degrowth 2020 και καταπιάνεται με τις εν εξελίξει πολιτικές δράσεις του Ινστιτούτου ZOE.
Ακολουθούν μερικές παροτρύνσεις και κείμενο για τα επικείμενα workshop. Σε ακαδημαϊκό επίπεδο, πολλοί έχουν ζητήσει να ξεφύγει η χάραξη πολιτικής πέρα από την ανάπτυξη, έτσι ώστε να συμπορευτεί η οικονομική εξέλιξη με τα παραδείγματα της αποανάπτυξης (degrowth), της μη-ανάπτυξης (a-growth) και της μετα-ανάπτυξης (post-growth).
Από στρατηγικής άποψης, πολλοί υπέρμαχοι της αποανάπτυξης προτείνουν τις από τα κάτω προσεγγίσεις (βλ. εδώ και εδώ), ακόμα και αν οι πολιτικές προτάσεις απαιτούν από τα πάνω κυβερνητικές παρεμβάσεις. Ενώ οι από κάτω δράσεις αποτελούν μια σημαντική στρατηγική, δεν αρκούν για την επίτευξη της αλλαγής σε επίπεδο συστήματος.
Η θεσμική αλλαγή γίνεται πάντα με την αλληλεπίδραση διαφόρων ενδιαφερομένων σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης. Ο πολλαπλασιασμός των νέων μορφών παραγωγής και κατανάλωσης, και η αναδιαμόρφωση των μηχανισμών διανομής του πλούτου, θα χρειαστούν την αναπροσαρμογή των κανόνων της αγοράς, μέσω νέων κανονισμών, αλλά παρουσιάζουν και μια τομή με τις βασικές αρχές του υπάρχοντος οικονομικού συστήματος.
Αναγνωρίζοντας τόσο τη σημασία των μακρο(οικονομικών) αλλαγών όσο και της βαθιάς αλληλεπίδρασης της πολιτικής και της οικονομίας, το ερώτημα που τίθεται είναι ποια θέση έχει η χάραξη πολιτικής στον γενικότερο μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας.
Σήμερα, η κύρια προτεραιότητα της οικονομικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να εξαρτάται από το «δουλειές, ανάπτυξη και επένδυση», που επιτυγχάνεται με την ώθηση επενδύσεων μέσω της ποσοτικής χαλάρωσης και της επανάκτησης της εμπιστοσύνης των χρηματαγορών από τη μείωση του κυβερνητικού χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ, π.χ. πολιτικές λιτότητας.
Από την άλλη μεριά, τα οικολογικά μακροοικονομικά αναπτύσσουν νέες θεωρίες και μοντέλα για το πώς δημιουργούμε μια σταθερή και δίκαιη μακροοικονομία που προάγει την ευημερία (Rezai & Stagl 2016). Ωστόσο, αυτό που λείπει είναι η συσχέτιση με μια μακροοικονομική πολιτική ατζέντα που θα αντλεί από αυτές τις ιδέες και που θα έχει σαφή πολιτικά εργαλεία ώστε να γίνουν η βάση για τη μετάβαση σε μια βιώσιμη και πετυχημένη οικονομία μετα-ανάπτυξης.
Μέσα από αυτό το workshop θέλουμε να αναδείξουμε αυτό το έλλειμα και να ξεκινήσουμε μια συνδημιουργική διαδικασία δράσεων με έναν πυρήνα πολιτικής ατζέντας μετα-αναπτυξιακών μακροοικονομικών, αντλώντας από τους ακαδημαϊκούς, τους ακτιβιστές και όσους/ες ζουν και εργάζοναι σε μετα-αναπτυξιακά συστήματα.
Μια τέτοια ατζέντα θα συνέβαλε στην αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων με το χτίσιμο χρήσιμων πολιτικών προτάσεων, βρίσκοντας τη σύνδεση μεταξύ πολιτικών εργαλείων, διαύλων παρέμβασης και στοχεύσεων έτσι ώστε να εντοπίσουμε τα πιθανά σημεία συμβιβασμών, συγκρούσεων και συνεργασιών στις πολιτικές, αλλά και την ανάδειξη των κενών στην έρευνα.
Θα βοηθούσε ακόμα στο να εντοπίσουμε τις επονομαζόμενες «μη ρεφορμιστικές μεταρρυθμίσεις» (non-reformist reforms), δηλαδή παρεμβάσεις σε λογική συσχέτιση με το εδώ και τώρα, αλλά που έχουν τη δυνατότητα να επιφέρουν βαθύτερες αλλαγές μακροπρόθεσμα.
Αναφορικά με τη σχεδίαση και την εφαρμογή στην πράξη των πολιτικών υπέρβασης της ανάπτυξης, προκύπτουν πολλές προκλήσεις όπως η διασύνδεση, η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, οι δυσκολίες στην εύρεση πολιτικής στήριξης, η συνοχή και η σαφήνεια.
Υπό τους ευρύτερους στόχους μιας οικουμενικής οικονομίας που διασφαλίζει, για παράδειγμα, υψηλό επίπεδο ευημερίας στα υποκείμενα, πρέπει να γίνουν κατανοητές οι λειτουργίες και οι σχέσεις στα λεπτά και απτά επίπεδα.
Τα μέσα χάραξης πολιτικής συχνά συγχέονται με τους στόχους ή τα μέσα παρέμβασης. Για παράδειγμα, η μείωση των ωραρίου εργασίας μπορεί να είναι ένα μέσο για τη διασφάλιση ικανού ποσοστού απασχόλησης. Ωστόσο, τα μέσα χάραξης πολιτικής που συνδέονται με αυτά τα μέτρα είναι για παράδειγμα τα φορολογικά κίνητρα για δουλειές μερικής απασχόλησης, καμπάνιες ενημέρωσης για τον επιμερισμό εργασίας και κανονισμοί για το εργάσιμο ωράριο.
Ομοίως, τα μέσα για τη «μείωση της μόλυνσης» ίσως χρειάζονται για την επίτευξη του στόχου ενός ανθεκτικού οικοσυστήματος, ενώ τα μέσα χάραξης πολιτικής που θα συμβάλουν σ’ αυτό μπορεί να είναι η αυστηροποίηση των ορίων μόλυνσης.
Η διάκριση ανάμεσα σε στόχους, μέσα και εργαλεία βοηθάει στην αναγνώριση των εργαλείων που ακόμη υπολείπονται, αλλά και η κατανόηση των μεταξύ τους διαφορών είναι σημαντική για τη δημιουργία μιας αποτελεσματικής ατζέντας πολιτικών αποανάπτυξης.
Κατανοούμε ότι αυτή η συνάντηση είναι μόνο το πρώτο βήμα στη δημιουργία μιας μακροοικονομικής πολιτικής, ευρύτερα αποδεκτής από την ακαδημαϊκή κοινότητα και όχι μόνο. Η συνάντησή μας θα παράξει άμεσα συμπεράσματα, αλλά θα θέσει και τις βάσεις για τη συνέχεια μετά το συνέδριο.
Συνεπώς, ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας έγκειται στη διασύνδεσή της με τις άλλες τρέχουσες διαδικασίες των ενδιαφερόμενων φορέων, όπως τα Degrowth Conferences στη Βιέννη και το Μάντσεστερ το 2020, το Postgrowth-Conference στις Βρυξέλλες, τις καμπάνιες των ΜΚΟ και το Post-Growth Economics Network. Είναι σημαντικό η συνέχιση της διαδικασίας αυτής να εμπλέξει μη-ακαδημαϊκές οργανώσεις που προτάσσουν την κοινωνική αλλαγή για μια βιώσιμη οικονομία. Σκοπεύουμε να παρουσιάσουμε τα αποτελέσματα του συνεδρίου εδώ στο degrowth.info και, επιπλέον, να επενδύσουμε πάνω στα συμπεράσματα με αντίστοιχες συναντήσεις στη Βιέννη και στο Μάντσεστερ το 2020.
Αυτό το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στα αγγλικά στις 18-06-2019 εδώ.