Αναζητώντας νέους δρόμους δημοκρατικής συμμετοχής: Συμβούλια Νέων και Συνελεύσεις Πολιτών

Πώς μπορούν οι νέοι να συμμετέχουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση των πολιτικών που επηρεάζουν τη ζωή τους; Το ερώτημα αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο του Thermi’s Youth Forum 2026, που πραγματοποιήθηκε στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου στο ΝΟΗΣΙΣ, στο πλαίσιο της διοργάνωσης «Εθνική Πρωτεύουσα Νεολαίας 2026» του Δήμου Θέρμης. Νέοι και νέες από όλη τη χώρα συναντήθηκαν στη Θεσσαλονίκη για να ανταλλάξουν εμπειρίες, να συζητήσουν θεσμούς συμμετοχής και να αναζητήσουν τρόπους ενίσχυσης της δημοκρατικής εμπλοκής της νέας γενιάς.

Η βιωματική συνεδρία «Συμβούλια Νέων, Συνελεύσεις Πολιτών και συμμετοχή στην πράξη», που συνδιοργάνωσε το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ, επιδίωξε ειδικότερα να μετατοπίσει τη συζήτηση από τη γενική αναφορά στη συμμετοχή προς συγκεκριμένα εργαλεία και διαδικασίες που μπορούν να δώσουν στους νέους πραγματικό λόγο στη λήψη αποφάσεων.

Κρίση εμπιστοσύνης και νέες μορφές συμμετοχής

Την εισαγωγή έκανε ο διευθυντής του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης, Μιχάλης Γουδής, παρουσιάζοντας ευρήματα ερευνών κοινής γνώμης του Ιδρύματος σχετικά με την πολιτική συμμετοχή, την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και την εκλογική αποχή. 

Όπως επισήμανε, σημαντικά τμήματα της κοινωνίας εμφανίζουν αυξημένη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς, τα πολιτικά κόμματα και τα μέσα ενημέρωσης, ενώ η συνεχής οικονομική κρίση ενισχύει αισθήματα ανισότητας και απογοήτευσης. Η αποχή από τις εκλογικές διαδικασίες δεν συνιστά απλώς αδιαφορία, αλλά συχνά εκφράζει μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα.

Για την αντιστροφή αυτής της πορείας, απαραίτητοι είναι μεταξύ άλλων και νέοι θεσμοί που θα επιτρέπουν στους πολίτες –και ιδιαίτερα στους νέους– να παρεμβαίνουν ουσιαστικά στις δημόσιες υποθέσεις. Ένα από αυτά τα εργαλεία δημοκρατικής συνδιαμόρφωσης πολιτικών, που υποστηρίζει και προωθεί ενεργά το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ, είναι οι Συνελεύσεις Πολιτών.

Πρόκειται για μια δομημένη διαδικασία που διαθέτει αντιπροσωπευτικότητα, καταπιάνεται με ένα συγκεκριμένο θέμα και καταλήγει σε μια σειρά από προτάσεις προς μια αρχή. Τα άτομα που συμμετέχουν δεν χρειάζεται να διαθέτουν προηγούμενη πολιτική εμπειρία ή εξειδικευμένες γνώσεις. Εκπροσωπούν πρωτίστως τον εαυτό τους και τις εμπειρίες τους, ενώ μέσα από την ενημέρωση, την ανταλλαγή απόψεων και τη συλλογική επεξεργασία προτάσεων μεταβαίνουν από την ατομική τοποθέτηση στη συνεργασία για την επίτευξη κοινού στόχου. Πρόκειται για μια προσέγγιση που ενισχύει τη δημοκρατική παιδεία, τη συνεχή μάθηση και την ανάληψη συλλογικής ευθύνης.

Από το δικαίωμα ψήφου στο δικαίωμα λόγου 

Καθώς στην Ελλάδα η πρώτη Συνέλευση Πολιτών βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της προετοιμασίας, κάποια εμπειρικά δεδομένα έδωσε η Lucie François από τον οργανισμό What About Dem και μέλος του Συμβουλίου Νέων του Βελγίου (Youth Forum of Belgium). Παρουσιάζοντας διαδικτυακά την εμπειρία της πρώτης Συνέλευσης Νέων Πολιτών στη γαλλόφωνη βελγική κοινότητα, στην οποία συμμετείχαν 50 νέοι και νέες που διαμόρφωσαν περισσότερες από 20 προτάσεις πολιτικής, υπογράμμισε ότι οι νέοι διαθέτουν τόσο τη γνώση όσο και τη διάθεση να συμβάλουν παραγωγικά στον δημόσιο διάλογο όταν τους παρέχονται οι κατάλληλες συνθήκες.

Η ίδια ανέδειξε τα βασικά χαρακτηριστικά που καθιστούν αποτελεσματικές τις Συνελεύσεις Πολιτών: αντιπροσωπευτικότητα, συμπερίληψη, τεκμηριωμένη διαβούλευση, δίκαιη διαδικασία, πραγματική επίδραση στα κέντρα λήψης αποφάσεων και συμπληρωματική λειτουργία προς την αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Όπως επισήμανε, η δημοκρατική συμμετοχή δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην εκλογική διαδικασία. Από το «right to vote», το δικαίωμα ψήφου, οι κοινωνίες καλούνται να περάσουν στο «right to voice», το δικαίωμα των πολιτών να ακούγονται συστηματικά και ουσιαστικά μεταξύ των εκλογικών αναμετρήσεων.

Ανάγκη για ορατά αποτελέσματα

Στη συνέχεια ακολούθησε συζήτηση με τη μεθοδολογία Fishbowl, η οποία επέτρεψε στους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες να εναλλάσσονται ενεργά στον διάλογο, καταθέτοντας εμπειρίες, προβληματισμούς και προτάσεις. Στη συζήτηση συμμετείχαν ως αρχικοί συνομιλητές ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος από το Messolonghi by Locals και ο Αστέριος Φίλης από τη Demos Academy, ενώ τον συντονισμό είχε η Ολυμπία Δάτση.

Οι παρεμβάσεις των νέων ανέδειξαν την ανάγκη για θεσμούς που δεν θα λειτουργούν μόνο συμβουλευτικά, αλλά θα έχουν ορατά αποτελέσματα. Πολλοί συμμετέχοντες τόνισαν ότι βασική προϋπόθεση για να παραμείνουν ενεργοί είναι να βλέπουν τις ιδέες και τις προτάσεις τους να μετατρέπονται σε συγκεκριμένες δράσεις. Παράλληλα αναφέρθηκαν ζητήματα όπως η ανάγκη υποστήριξης των Συμβουλίων Νέων, η ενίσχυση δεξιοτήτων συμμετοχής και διαβούλευσης, η δημιουργία περισσότερων δημόσιων χώρων έκφρασης, αλλά και η ανάγκη να γίνουν οι θεσμοί συμμετοχής πιο ελκυστικοί και προσβάσιμοι στις νεότερες ηλικίες. Χαρακτηριστική ήταν επίσης και πάλι η αναφορά στην περιορισμένη εμπιστοσύνη ενός μέρους των νέων απέναντι στο πολιτικό σύστημα. 

Η όλη συζήτηση κατέδειξε ότι η αναζωογόνηση της δημοκρατίας δεν περνά μόνο μέσα από τις εκλογές, αλλά και μέσα από θεσμούς που δίνουν στους πολίτες τη δυνατότητα να συμβάλλουν έμπρακτα στη διαμόρφωση των αποφάσεων που τους αφορούν. Ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση έγινε στο Thermi’s Youth Forum 2026 και στη συνεδρία του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ, όπου η συμμετοχή αντιμετωπίστηκε όχι ως σύνθημα, αλλά ως πρακτική που μπορεί να λειτουργήσει ως εργαστήριο δημοκρατίας, αλλά και ταυτόχρονα να έχει απτά αποτελέσματα.