Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας»

Αρκετές πόλεις στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, έσπευσαν να οραματιστούν ότι θα γίνουν η νέα Silicon Valley. Ότι θα δημιουργήσουν ή θα φιλοξενήσουν κι αυτές το τεχνολογικό τους θαύμα (ή μήπως ένα μάτριξ, μια εικονική πραγματικότητα;). Η Silicon Valley στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ είναι αυτή που είναι: γενέτειρα των startups και στη συνέχεια τεχνολογικών κολοσσών, χωρίς βεβαίως να απουσιάζει ένα εξιδανικευμένο αφήγημα για τις συνθήκες που έχει διαμορφώσει στην περιοχή. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που τα περί ελληνικής Silicon Valley παραμένουν «πιασάρικα» σε επικοινωνιακό επίπεδο και δημιουργούν επίσης ένα αφήγημα – όχι απαραίτητα κακό, αρκεί να γίνεται με επίγνωση των πραγματικών συνθηκών. 

Μακριά από τους βαρύγδουπους τίτλους σε διάφορα μέσα ενημέρωσης αλλά και στον δημόσιο λόγο πολιτικών προσώπων, υφίσταται όντως μια δυναμική που έκανε κάποιες πόλεις να επιχειρήσουν να αυτοκαθοριστούν ως τεχνολογικός πόλος. Οι παράγοντες στους οποίους οφείλεται αυτή η δυναμική είναι πολλοί: η έλευση ξένων εταιριών πληροφορικής, λογισμικού κλπ. στην Ελλάδα, η ανάπτυξη ελληνικών εταιριών, η ευρύτερη υιοθέτηση της εξ αποστάσεως εργασίας ως ένα μετα-πανδημικό επακόλουθο, αλλά και η ανάπτυξη τοπικών οικοσυστημάτων καινοτομίας από συλλογικότητες νέων επιστημόνων, ως μια απάντηση στην πολύχρονη κρισιακή συνθήκη. 

Στην όλη εξίσωση πρέπει να προστεθεί και ένας ακόμη παράγοντας: Η Ελλάδα παραμένει αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας όσον αφορά τις χρηματοδοτήσεις σε πανεπιστήμια, σε ιδρύματα και επιχειρήσεις. Δεν έχει γίνει δηλαδή ήδη κάποιο μεγάλο άλμα σε ερευνητικό, τεχνολογικό επίπεδο.

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ ήρθε να ενισχύσει τους διαθέσιμους πόρους για την έρευνα και την καινοτομία που υπήρχαν κυρίως μέσω ΕΣΠΑ, με φορείς υλοποίησης σε κεντρικό επίπεδο τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας ή τη Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας. Απαραίτητη υποσημείωση: Και οι δύο γενικές γραμματείες υπάγονται πια στο Υπουργείο Ανάπτυξης. 

Με τα δεδομένα αυτά, πώς διαχειρίζεται μια πόλη σαν τα Ιωάννινα το όραμά της να γίνει πόλος τεχνολογικής ανάπτυξης, να μετατραπεί σε μια «Silicon Valley»; Τι ήταν αυτό που πυροδότησε την έντονη επιθυμία της για τεχνολογική ανάπτυξη; Και τι καταφέρνει τελικά; 

Ένα όραμα ερήμην της κοινωνίας

Τα Ιωάννινα ήθελαν να φτιάξουν ένα «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας», όπως βαφτίστηκε. Την ευθύνη για την υλοποίηση του έργου αυτού ανέλαβε εξαρχής η Περιφέρεια Ηπείρου και ακόμα πιο συγκεκριμένα ο περιφερειάρχης Αλέκος Καχριμάνης, ο οποίος ακολουθεί, γενικότερα, ένα συγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης. Ένα πολιτικό πρόσωπο που βρίσκεται στην ηγεσία της περιφερειακής αυτοδιοίκησης της Ηπείρου από το 2011, ενώ από το 2002 έως το 2010 ήταν νομάρχης Ιωαννίνων, έχοντας πάντα τη στήριξη της ΝΔ.

Τον Σεπτέμβριο του 2022, η δημιουργία του «πάρκου υψηλής τεχνολογίας και έρευνας» εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ με τον ιδιαίτερα υψηλό προϋπολογισμό των σχεδόν 50 εκατ. ευρώ, αλλά 15 μήνες αργότερα απεντάχθηκε, αποτελώντας μια περίπτωση που αναδεικνύει την προβληματική πολιτική που υπάρχει στον επίμαχο τομέα. 

Το πάρκο επιχειρήθηκε να γίνει με όρους real estate. Με το επιχείρημα της έλλειψης κατάλληλων χώρων για τη στέγαση μεγάλων εταιριών τεχνολογίας, η Περιφέρεια Ηπείρου ανέλαβε να εξασφαλίσει τη γη και τη χρηματοδότηση για την ανέγερση κτιριακών εγκαταστάσεων, τις οποίες, στη συνέχεια, θα μίσθωνε στις ενδιαφερόμενες εταιρίες. Η πρωτοβουλία της περιφερειακής αυτοδιοίκησης Ηπείρου δεν είχε καμία σύνδεση με τους πολίτες και επιπλέον χαρακτηρίστηκε από μια παντελή αδιαφορία για την ενεργοποίηση όλων των δυνάμεων της κοινωνίας. Για αυτό τον λόγο, η αποτυχία δημιουργίας του πάρκου, όπως και στη συνέχεια ο πολιτικός ελιγμός της Περιφέρειας να κρατήσει ζωντανό το όραμα, δεν αντιμετωπίστηκε από την κοινωνία ως μια χαμένη ευκαιρία ενός αναπτυξιακού έργου, αλλά ως μια πολιτική αποτυχία της περιφερειακής αρχής, και δη του κ. Καχριμάνη. Μεγάλη σημασία έχει δε το γεγονός ότι η κεντρική διοίκηση ναι μεν επικροτούσε το «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας» Ιωαννίνων, αλλά την ίδια ώρα δεν το περιελάμβανε στον κεντρικό της σχεδιασμό, αφήνοντας την περιφερειακή αυτοδιοίκηση να αναλάβει πλήρως την ευθύνη.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. 

Έρχεται η πρώτη εταιρία

Τον Σεπτέμβριο του 2017 εγκαταστάθηκε στην πόλη των Ιωαννίνων η μεγάλη γερμανική εταιρία λογισμικού και διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού P&I, δημιουργώντας θυγατρική με την επωνυμία P&I-Ελλάς ΕΠΕ. Διάφοροι λόγοι συνέτειναν στην άφιξη αυτή: η τάση αυτών των εταιριών για αποκέντρωση των δραστηριοτήτων τους (σε αναζήτηση φθηνότερου κόστους), η αναζήτηση μιας καλύτερης ποιότητας ζωής για τους εργαζόμενους, η ύπαρξη ανθρώπινου δυναμικού από τα τμήματα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Πληροφορική, Μαθηματικό, Φυσικό), αλλά και το ότι τα Ιωάννινα, μέσα στο 2017, έγιναν ο τόπος συνάντησης δύο μεγάλων αυτοκινητόδρομων – της Εγνατίας οδού, η οποία είχε παραδοθεί από το 2009, και της Ιόνιας οδού. Προωθητική δύναμη (και για την έλευση κι άλλων εταιριών στη συνέχεια) αποτέλεσε και το γεγονός ότι ο CEO της P&I Βασίλης Τριάδης κατάγεται από τα Ιωάννινα. 

Η P&I αρχικά εγκαταστάθηκε στο Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Ηπείρου, το οποίο είχε ξεκινήσει να λειτουργεί το 2003 δίπλα στο πανεπιστήμιο και σε συνάρτηση με αυτό και τα ερευνητικά ιδρύματά του. Όπως κι άλλα τέτοιου είδους πάρκα στην Ελλάδα, στόχος του ήταν (και παραμένει) η ανάπτυξη καινοτομικών επιχειρήσεων, η κινητοποίηση των πανεπιστημιακών για την αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων σε νέες επιχειρήσεις και η δημιουργία «θερμοκοιτίδων» που παρέχουν κάποιες ανέσεις στις νεοϊδρυθείσες επιχειρήσεις (π.χ. κάλυψη λειτουργικού κόστους). Οι προσδοκίες ήταν υψηλές, αλλά το Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Ηπείρου δεν έχει καταφέρει να παρουσιάσει ένα πολλαπλασιαστικό όφελος στην κοινωνία. 

Την περίοδο της έλευσης της P&I, το Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Ηπείρου είχε διαθέσιμους χώρους, τους οποίους μίσθωσε στην εταιρία, βάζοντας τότε σε προτεραιότητα την οικονομική βιωσιμότητά του. Ωστόσο στα τέλη του καλοκαιριού του 2025 (και με δεδομένο το αδιέξοδο του «πάρκου υψηλής τεχνολογίας και έρευνας»), η P&I μετακόμισε σε δικές της εγκαταστάσεις.

«Κάτι σαν τεχνόπολη»

Ένας άλλος σημαντικός σταθμός ήταν η άφιξη της μεγάλης εταιρίας πληροφορικής ΤeamViewer, η οποία ανήκει στο ίδιo fund με την P&I. Τα εγκαίνια έγιναν τον Ιανουάριο του 2020 παρουσία του τότε υφυπουργού Βιομηχανίας και Εμπορίου Νίκου Παπαθανάση. 

Δύο μήνες νωρίτερα, ο περιφερειάρχης Ηπείρου είχε αρχίσει να κάνει λόγο για ανάγκη δημιουργίας «κάτι σαν τεχνόπολης», με σαφή πρόθεση τη βελτίωση των συνθηκών στέγασης για τις δύο προαναφερθείσες μεγάλες γερμανικές εταιρίες, οι οποίες αναζητούσαν κατάλληλους χώρους. 

Παράλληλα, η περιφερειακή αρχή ξεκίνησε να υπόσχεται οικονομική ανάπτυξη και χιλιάδες θέσεις εργασίας σε αυτόν τον τομέα. Ο κ. Καχριμάνης μιλούσε τότε για 3.000 θέσεις εργασίας – ένας αριθμός που με την πάροδο του χρόνου μεταβαλλόταν συνεχώς για να πέσει τελικά στις 1.000 θέσεις εργασίας. 

Το σχέδιο μπήκε μπροστά. Τον Ιανουάριο του 2020, η Περιφέρεια Ηπείρου χωροθέτησε το «κάτι σαν τεχνόπολη», που ονομάστηκε τελικά «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας», σε έκταση που ανήκε στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, απέναντι από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Η παραχώρηση από το υπουργείο στην Περιφέρεια Ηπείρου της εν λόγω έκτασης, συνολικά 40 στρεμμάτων, με διάρκεια 25+10 χρόνια έγινε τον Φεβρουάριο του 2021. Το υπουργείο αναφέρει στην απόφασή του: «Το πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας θα συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση δράσεων καινοτομίας και στη διατήρηση και αύξηση των θέσεων εργασίας και θα αποτελέσει ευρύτερο πόλο προσέλκυσης και συνεργασίας ερευνητικών, εκπαιδευτικών, κοινωνικών και επενδυτικών φορέων της ευρύτερης περιοχής».

Το «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας» βίωσε τα δικά του σκαμπανεβάσματα αναφορικά με το ύψος της απαιτούμενης χρηματοδότησης. Από 4 εκατ. ευρώ πήγε στα 10 εκατ. ευρώ, μετά στα 25 εκατ. ευρώ και τέλος σκαρφάλωσε στα 49 εκατ. ευρώ. Η πηγή της χρηματοδότησης του πρότζεκτ δεν ήταν ξεκάθαρη εξαρχής. Μέχρι που ήρθε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ. 

Σχέδια επί χάρτου

Τον Νοέμβριο του 2022, ο τότε υφυπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων Χρίστος Δήμας υπέγραψε την απόφαση ένταξης του πάρκου στο Ταμείο Ανάκαμψης. Από τον συνολικό προϋπολογισμό των 49 εκατ. ευρώ, τα περίπου 20 εκατ. ευρώ θα ήταν δημόσια χρηματοδότηση και τα υπόλοιπα ιδιωτική συμμετοχή. 

Φορέας υλοποίησης και λειτουργίας του πάρκου ορίστηκε ο αναπτυξιακός οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης «Αναπτυξιακή Ηπείρου ΑΕ», στον οποίο συμμετέχουν πολλοί οργανισμοί –όπως Δήμοι και Επιμελητήρια– αλλά ο βασικός μέτοχος είναι η Περιφέρεια Ηπείρου. Επί της μακρόχρονης θητείας του κ. Καχριμάνη, η «Αναπτυξιακή Ηπείρου» έχει αξιοποιηθεί ως ένα όχημα για διάφορες δράσεις της περιφερειακής αρχής. Αυτή τη φορά ανέλαβε ρόλο τεχνολογικού φορέα, χωρίς να έχει καμία σχετική εμπειρία. Κάτι που αποδεικνύει με τη σειρά του την απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού αλληλεπίδρασης και ουσιαστικής επικοινωνίας με άλλους φορείς της περιοχής. 

Ο σχεδιασμός της Περιφέρειας Ηπείρου προέβλεπε λοιπόν ότι ο φορέας υλοποίησης, η αναπτυξιακή εταιρία «Ήπειρος ΑΕ», θα εξασφάλιζε την ιδιωτική συμμετοχή μέσω τραπεζικών δανείων, τα οποία θα αποπλήρωνε με τα μισθώματα που θα προέκυπταν από το πάρκο. Παρά τους προβληματισμούς που υπήρχαν εξαρχής για το χρηματοδοτικό μοντέλο του πάρκου, η Περιφέρεια Ηπείρου συνέχισε τον δρόμο της. 

Στο εν λόγω πάρκο, συνολικής επιφάνειας 14.600 τ.μ., η Περιφέρεια Ηπείρου ήθελε να στεγάσει όχι μόνο τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες, αλλά και τοπικές επιχειρήσεις, μερικές από τις οποίες παρουσιάζουν έντονη δραστηριότητα σε τεχνολογία αιχμής και δεν μπορούσε να τις αγνοήσει. Όπως αναγκάστηκε επίσης, λίγο πριν την κατάθεση της πρότασης στο Ταμείο Ανάκαμψης, να προβλέψει έναν χώρο για startup επιχειρήσεις, μόνο και μόνο για να προβάλει έναν κοινωφελή σκοπό και να επιτύχει ενδεχομένως αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης. 

Αντιδράσεις εντός κι εκτός

Κατά την περίοδο που η Περιφέρεια Ηπείρου οραματιζόταν το πάρκο «υψηλής τεχνολογίας και έρευνας», υπήρχαν φωνές αμφισβήτησης του σχεδιασμού. Το 2021, μια διεπιστημονική ομάδα, με έδρα τα Ιωάννινα, κατέθεσε δημόσια την άποψη ότι η Ήπειρος δεν χρειάζεται ένα τέτοιου είδους πάρκο. Αντιπρότεινε ένα πάρκο ανοιχτής τεχνολογίας, με πυλώνες την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την ανοιχτή τεχνολογική ανάπτυξη, υποβάλλοντας τη σχετική πρόταση στην Περιφέρεια Ηπείρου. Εκτιμούσε δε ότι η Περιφέρεια Ηπείρου θα μπορούσε να διεκδικήσει χρηματοδότηση έως και 100% από το Ταμείο Ανάκαμψης ή/και άλλα παρόμοια χρηματοδοτικά εργαλεία, από τη στιγμή που το έργο θα ήταν για κοινωφελή σκοπό και θα μεγιστοποιούσε το δημόσιο συμφέρον. 

Η Περιφέρεια Ηπείρου, δηλαδή ο περιφερειάρχης, έκλεισε απλώς τις πόρτες στον διάλογο και σε οποιαδήποτε διαφορετική πρόταση. 

Υπήρχε και άλλη μια φωνή: αυτή του τότε βουλευτή Ιωαννίνων της ΝΔ Σταύρου Καλογιάννη. Ο κ. Καλογιάννης είχε διαφωνήσει από την πρώτη στιγμή με τον τρόπο που η περιφερειακή αρχή προσπαθούσε να φτιάξει το πάρκο και αντ’ αυτού υπερθεμάτιζε για τεχνόπολη σύμφωνα με τις προβλέψεις της νομοθεσίας περί βιομηχανικών περιοχών και επιχειρηματικών πάρκων. Όπως είχε δηλώσει μεταξύ άλλων: «Αν πράγματι υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον από εταιρίες υψηλής τεχνολογίας, νέων υλικών και τεχνητής νοημοσύνης, τα θεσμικά εργαλεία υπάρχουν, ώστε η δημιουργία τεχνόπολης στα Ιωάννινα να σχεδιαστεί βάσει της κείμενης νομοθεσίας στα πρότυπα αντίστοιχων ευρωπαϊκών και να υλοποιηθεί με μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων».

Παρέπεμπε δε και στην πρόβλεψη που υπήρχε στο πολεοδομικό-χωροταξικό σχέδιο για χωροθέτηση τεχνόπολης στην επίμαχη περιοχή – αρκετά κοντά στη χωροθέτηση που έκανε η Περιφέρεια Ηπείρου, η οποία προέκρινε τη δική της λύση επικαλούμενη τον δημόσιο χαρακτήρα της διαθέσιμης έκτασης. 

Ο κ. Καλογιάννης μάλιστα είχε καταθέσει πρόταση στη Βουλή να ενταχθεί η τεχνόπολη ως επένδυση στο Ταμείο Ανάκαμψης με χρηματοδότηση 100%.

Τα αρμόδια υπουργεία όμως δεν ανακατεύτηκαν. Και οι αρμόδιοι υπουργοί συνέχιζαν να χτυπάνε φιλικά τον κ. Καχριμάνη στην πλάτη για την πρωτοβουλία του. 

Ακόμα και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Κάθε φορά που επισκεπτόταν την περιοχή, περιελάμβανε το «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας» στο αναπτυξιακό σχέδιο της κυβέρνησης για την Ήπειρο. Βέβαια, ποτέ το πάρκο αυτό δεν μπήκε υπό την ομπρέλα κάποιου υπουργείου… 

Την τελευταία φορά, τον Οκτώβριο του 2023, ο κ. Μητσοτάκης δήλωσε: «Πρέπει να ολοκληρωθεί το έργο του Τεχνολογικού Πάρκου. Του πάρκου υψηλής τεχνολογίας και έρευνας που οραματίστηκε ο περιφερειάρχης και που δείχνει ως όραμα ότι πόλεις σαν τα Γιάννενα έχουν τη δυνατότητα να κάνουν άλματα και σε κλάδους που ενδεχομένως πολλοί να μην τους συνέδεαν με μια μεσαίου μεγέθους περιφερειακή πόλη. Αυτό το οποίο βλέπουν πολλές εταιρίες υψηλής τεχνολογίας που έρχονται σήμερα στα Γιάννενα, δεν είναι κατ’ ανάγκη ένα ωραίο κτίριο που θα τους φτιάξουμε, αυτό θα είναι συμπληρωματικό. Έχει να κάνει κυρίως με το εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό το οποίο συνδέεται άμεσα με το πανεπιστήμιο. Και ακριβώς αυτό το ανθρώπινο δυναμικό είναι που έχει κάνει τα Γιάννενα προορισμό για σημαντικές επενδύσεις στον κλάδο της καινοτομίας και της υψηλής τεχνολογίας». 

Διαδοχικά ναυάγια

Τον Δεκέμβριο του 2023, το κατ’ ευφημισμό «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας» απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ. Κι αυτό επειδή η Περιφέρεια Ηπείρου, και πιο συγκεκριμένα η «Αναπτυξιακή Ηπείρου», δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την ιδιωτική συμμετοχή.

Κάποια επίσημη ανακοίνωση από κάποιο υπουργείο ή από την κυβέρνηση, δεδομένης της αναπτυξιακής προοπτικής που είχε προσδώσει στο εν λόγω έργο, δεν υπήρξε. Ο κ. Καχριμάνης άρχισε να επιρρίπτει ευθύνες σε διάφορους και στη συνέχεια προχώρησε σε κάποιες σπασμωδικές κινήσεις, οι οποίες οδήγησαν σε έναν διαγωνισμό για κατασκευή και λειτουργία του πάρκου για 31 χρόνια, στο πλαίσιο του νόμου για τις συμβάσεις παραχώρησης. Ο διαγωνισμός δεν είχε κάποιο αποτέλεσμα. 

Η Περιφέρεια Ηπείρου φάνηκε να εγκαταλείπει προσωρινά το σχέδιό της μέχρι που, για να περισώσει την πολιτική της περηφάνια, ανακάλυψε ότι μπορεί να χρηματοδοτήσει ένα μικρότερο «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας» μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος «Ήπειρος 2021-2027».

Όπως ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024, ο νέος σχεδιασμός αφορά ένα πάρκο επιφανείας 3.500-4.500 τ.μ. και προϋπολογισμού 11 εκατ. ευρώ με 100% χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ της Ηπείρου. Η προοπτική, όπως την έχει παρουσιάσει ο κ. Καχριμάνης, είναι ότι αν χρειαστεί στο μέλλον, θα υπάρξει επέκταση της υποδομής. Έχει πει δε ότι στο κεντρικό κτίριο του νέου, σχεδιαζόμενου πάρκου θα εγκατασταθούν startup επιχειρήσεις. Έναν χρόνο μετά, η περιφερειακή αρχή δεν είχε παρουσιάσει έναν «ώριμο» σχεδιασμό για το «περιεχόμενο» του μικρότερου αυτού πάρκου. Τον Ιανουάριο του 2026 όμως ανακοίνωσε κάτι άλλο: την αύξηση του προϋπολογισμού για το «μικρότερο πάρκο» στα 16 εκατ. ευρώ…

Το εγχείρημα απέτυχε, τα Ιωάννινα συνεχίζουν

Ένα «πάρκο υψηλής τεχνολογίας και έρευνας», μεγάλο ή μικρό, δεν μπορεί να βασίζεται σε λογικές real estate. Δεν μπορεί επίσης να υποτάσσεται σε πολιτικούς ελιγμούς και εμμονές.

Η Περιφέρεια Ηπείρου ανέλαβε ένα πρότζεκτ χωρίς να έχει την κατάλληλη τεχνογνωσία και χωρίς να θέλει να ανοίξει κανέναν δημόσιο διάλογο. Θεώρησε ότι η ίδια είναι ικανή να «διαβάσει» τις πραγματικές ανάγκες της περιοχής για τεχνολογική ανάπτυξη. Αποδείχτηκε ότι δεν μπόρεσε να το κάνει. 

Το όλο εγχείρημα έπεσε στο κενό. Σε καμία περίπτωση βέβαια αυτή η αποτυχία δεν επισκιάζει τη δυναμική στην τεχνολογία, στην έρευνα και στην καινοτομία που υπάρχει στα Ιωάννινα, παρόλο που μπορεί και να καθήλωσε για ένα διάστημα κάποιες πρωτοβουλίες και να οδήγησε σε κατασπατάληση δυνάμεων. 

Στην πόλη των Ιωαννίνων έχουν αναπτύξει πλέον τις δραστηριότητές τους αρκετές ξένες εταιρίες, οι οποίες αυτή τη στιγμή απασχολούν κατ’ εκτίμηση γύρω στα 400 άτομα που προέρχονται από πανεπιστημιακά τμήματα της ευρύτερης περιοχής. Υπάρχουν και αρκετοί εργαζόμενοι οι οποίοι έχουν έρθει από άλλες περιοχές της χώρας, ως εσωτερικοί μετανάστες. Αναμφίβολα, η δραστηριότητα της υψηλής τεχνολογίας προσφέρει απασχόληση στην περιοχή, ενώ η εργασιακή εμπειρία σε τέτοιου είδους εταιρίες «χτίζει» βιογραφικά, καθιστώντας πιο εύκολο το job hopping, δηλαδή τη συχνή αλλαγή εργασίας, που αποτελεί τάση στον τομέα της τεχνολογίας. 

Από την πλευρά τους, οι τοπικές εταιρίες που ήδη είχαν κάποιο παρελθόν αναπτύσσονται όλο και περισσότερο, όχι μόνο στην εσωτερική αλλά και στη διεθνή αγορά, ενώ αυξάνονται και οι μικρές εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην παροχή υπηρεσιών τεχνολογίας και στην παραγωγή ψηφιακών προϊόντων. 

Παράλληλα, η πόλη των Ιωαννίνων προσελκύει και έναν αριθμό ψηφιακών νομάδων ή ψηφιακών μεταναστών, ενώ το παζλ συμπληρώνεται με διάφορα εγχειρήματα που έχουν αποκτήσει μια κοινοτική ταυτότητα και που μπορεί να μην ανήκουν στη σφαίρα της οραματικής «υψηλής τεχνολογίας», αλλά έχουν στην πρώτη γραμμή το πιο σημαντικό απ’ όλα: το ανθρώπινο δυναμικό. 

Τα Ιωάννινα λοιπόν διαθέτουν τις βάσεις για μια ανάπτυξη στις τεχνολογίες ή στην καινοτομία. Πέρα από το ανθρώπινο δυναμικό, είναι πολύ σημαντικό ότι στην πόλη αυτή δραστηριοποιούνται τρεις σημαντικοί ερευνητικοί φορείς: το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τα εργαστήριά του, ο ΕΛΓΟ «Δήμητρα» και το Ινστιτούτο Βιοϊατρικών Ερευνών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), το οποίο αυτή την περίοδο φτιάχνει το νέο του κτίριο με πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Υφίσταται βέβαια και το Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Ηπείρου, που προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του.

Τι είδους τεχνολογία θέλουμε; 

Υπάρχει όμως ένα σημαντικό και δύσκολο ερώτημα το οποίο θα πρέπει να απαντηθεί: Τι είδους τεχνολογία θέλουμε; 

Γενικόλογοι οραματισμοί περί «έξυπνης τεχνολογίας» ή «υψηλής τεχνολογίας» δεν σημαίνουν κάτι – αντιθέτως εύκολα μπορούν να οδηγήσουν σε διαστρέβλωση της έννοιας της ανάπτυξης. Τα Ιωάννινα δεν θα έπρεπε να θέλουν να γίνουν μια νέα Silicon Valley, αλλά θα έπρεπε να θέλουν να δημιουργήσουν ένα δικό τους τεχνολογικό πρότυπο, με αξιοποίηση των ιδιαιτεροτήτων της περιοχής (π.χ. πρωτογενής τομέας). Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα πρέπει να απαξιωθεί η προοπτική της υψηλής τεχνολογίας, η οποία όμως έχει πάρει τον δρόμο της με τη δραστηριοποίηση κυρίως μεγάλων εταιριών στο παγκόσμιο προσκήνιο.

Απαιτείται μια τεχνολογία που θα διαχέεται δημόσια, με κριτική και παρατηρήσεις, ανοιχτά και όχι περιορισμένα. Μια τεχνολογία ήπιας έως και μηδενικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, όσο κάτι τέτοιο είναι εφικτό. Μια τεχνολογία του μέτρου, διαχειρίσιμη και προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες. Μια τεχνολογία πλουραλιστική, κοινωνική, συμμετοχική, που δεν θα στηρίζει μόνο ιεραρχικά και συγκεντρωτικά μοντέλα. Μια τεχνολογία με καλές συνθήκες δουλειάς, που δεν θα δημιουργεί μόνο μεταβατικές θέσεις εργασίας, αλλά θα έχει πολλαπλάσιο θετικό οικονομικό αποτύπωμα στην κοινωνία της οποίας είναι κομμάτι.

Γιατί, εντέλει, ας μην ξεχνάμε ότι βασικός σκοπός της τεχνολογίας είναι ένας και μοναδικός: η βελτίωση της ποιότητας ζωής του ανθρώπου.