ΑΝΑΦΟΡΑ
Σε μια από τις ακριτικές γωνιές της Ελλάδας, η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κόνιτσας μετατράπηκε για μία ημέρα σε εργαστήριο κλιματικής αφύπνισης. Στις 16 Ιουνίου 2026, φοιτητές και φοιτήτριες από τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες συναντήθηκαν για να συμμετάσχουν στο διεθνές βιωματικό εργαστήριο «Το Μωσαϊκό του Κλίματος» (Climate Fresk), μια δράση που αποτέλεσε τον πυρήνα του Erasmus+ Blended Intensive Programme “Edu for Climate Resilience”.
Η πρωτοβουλία, αποτέλεσμα συνεργασίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, της Βιβλιοθήκης Κόνιτσας και του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης, είχε στόχο να φέρει την ακαδημαϊκή κοινότητα σε άμεση επαφή με τις πραγματικές περιβαλλοντικές προκλήσεις μιας ορεινής περιοχής και την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας.
Στο εργαστήριο συμμετείχαν 32 φοιτητές και φοιτήτριες από τη Λιθουανία, τη Σουηδία, τη Ρουμανία και την Ελλάδα, που χωρίστηκαν σε μικτές ομάδες εργασίας. Τρεις πιστοποιημένες εκπαιδεύτριες –η Μαρία Μυλωνά, η Μαρία Δημοπούλου και η Ευδοκία Γκίγκιζα– καθοδήγησαν τη διαδικασία, συνδυάζοντας επιστημονική γνώση, βιωματική μάθηση και ψυχοκοινωνική προσέγγιση.
Το εργαστήριο βασίστηκε στη μεθοδολογία «head, heart and hands»: κατανόηση των επιστημονικών δεδομένων, επεξεργασία των συναισθημάτων που γεννά η κλιματική κρίση και, τέλος, σχεδιασμός πρακτικών λύσεων. Μέσα από κάρτες, συζητήσεις και ομαδικές ασκήσεις, οι συμμετέχοντες/ουσες χαρτογράφησαν τις αιτίες και τις συνέπειες της παγκόσμιας θέρμανσης, ενώ με το εργαλείο «Τροχός των Κλιματικών Συναισθημάτων» μίλησαν ανοιχτά για άγχος, φόβο, ενοχή αλλά και ελπίδα.
Από την Ευρώπη στην Κόνιτσα
Η διεθνής εμπειρία των συμμετεχόντων ατόμων αποτέλεσε αφετηρία για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τις περιβαλλοντικές προκλήσεις της Ευρώπης: καύσωνες και όξινη βροχή στην Ελλάδα, παράνομη υλοτομία στη Ρουμανία, ευτροφισμός στη Λιθουανία, οξίνιση υδάτων στη Σουηδία.
Αυτή η γνώση μεταφέρθηκε στη συνέχεια στην τοπική πραγματικότητα της Κόνιτσας μέσα από μια ανάλυση S.W.O.T. που ανέδειξε:
- Δυνατά σημεία: το μοναδικό φυσικό κεφάλαιο της περιοχής, η ένταξη στο δίκτυο Natura 2000 και στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO.
- Αδυναμίες: το δημογραφικό πρόβλημα και η πίεση ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.
- Ευκαιρίες: η αξιοποίηση του Δικτύου των 8 Βιβλιοθηκών, του ΚΕΠΕΑ Κόνιτσας και η συνεργασία με πανεπιστήμια.
- Απειλές: ξηρασίες, πυρκαγιές, μη βιώσιμος τουρισμός και εγκατάλειψη της υπαίθρου.
Η άσκηση αυτή δεν έμεινε στη θεωρία. Έγινε η βάση για τον σχεδιασμό ενός πλάνου δράσης σε τρία επίπεδα:
- Ατομικό επίπεδο: εξοικονόμηση νερού, συλλογή βρόχινου νερού, επαναχρησιμοποίηση γκρίζων υδάτων, επιλογή βιολογικών προϊόντων.
- Τοπικό επίπεδο: κοινοτικοί κήποι, εκπαιδευτικά σεμινάρια, οικολογικά φεστιβάλ, πεζοπορικές δράσεις, ψηφιακή προώθηση τοπικών προϊόντων.
- Θεσμικό επίπεδο: αναβάθμιση του δικτύου ύδρευσης, σταθμοί επεξεργασίας νερού, κίνητρα για νέες οικογένειες, αυστηρότερη περιβαλλοντική νομοθεσία.
Οι βιβλιοθήκες ως κόμβοι κλιματικής αφύπνισης
Μετά το εργαστήριο, οι φοιτητές επισκέφθηκαν το χωριό Πεκλάρι για μια δράση αναστοχασμού γύρω από τη σχέση τέχνης, επιστήμης και περιβάλλοντος. Οι ιδέες που γεννήθηκαν αξιοποιήθηκαν στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων για τη δημιουργία εκπαιδευτικών σεναρίων, εξασφαλίζοντας ότι η εμπειρία της Κόνιτσας δεν θα μείνει μεμονωμένη.
Το Δημοτικό Ραδιόφωνο Ιωαννίνων κάλυψε τη δράση, ενισχύοντας τη διάχυση των αποτελεσμάτων σε μια πόλη που έχει δεσμευτεί να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2030. Παράλληλα, το εργαστήριο προβλήθηκε μέσα από τα δίκτυα των διευκολυντών του Μωσαϊκού του Κλίματος Ελλάδος, των European Climate Pact Ambassadors και του δικτύου «Σχολεία για το Κλίμα, νησίδες ανθεκτικότητας και αλλαγής». Επιπλέον, το follow‑up email που στάλθηκε στους συμμετέχοντες άνοιξε τον δρόμο για τη συνέχιση της κοινότητας, δίνοντάς τους πρόσβαση στο υλικό του εργαστηρίου και στη διεθνή κοινότητα του Climate Fresk.
Έτσι, η δράση ανέδειξε τον ρόλο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Κόνιτσας ως ζωντανού πυρήνα της τοπικής κοινωνίας. Η προοπτική αξιοποίησης του Δικτύου των οκτώ Βιβλιοθηκών ως περιφερειακών κόμβων κλιματικής αφύπνισης ανοίγει έναν νέο δρόμο, όπου οι βιβλιοθήκες δεν αποτελούν απλώς χώρους γνώσης, αλλά γίνονται χώροι δημοκρατικού διαλόγου και συλλογικής δράσης.