Σε μια περίοδο παγκόσμιων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην ενέργεια, οι τοπικές κοινωνίες διεκδικούν μεγαλύτερο λόγο σε αποφάσεις που επηρεάζουν το περιβάλλον, την υγεία και την ασφάλειά τους. Ο σχεδιαζόμενος σταθμός LNG στον Θερμαϊκό, για τον οποίο η δημόσια ενημέρωση παραμένει περιορισμένη, έχει προκαλέσει ανησυχίες και αντιδράσεις. Η εκδήλωση «Πέρα από το LNG» (8 και 9 Ιουλίου 2026) επιδίωξε όχι μόνο να φωτίσει τις διαφορετικές πτυχές του ζητήματος, αλλά και να διερευνήσει τρόπους συλλογικής δράσης για το επόμενο διάστημα.
Η συζήτηση γύρω από τον σχεδιαζόμενο πλωτό σταθμό αποθήκευσης και επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) στον Θερμαϊκό κόλπο έχει μέχρι σήμερα παραμείνει πολύ περιορισμένη στον δημόσιο διάλογο της Θεσσαλονίκης. Παρότι πρόκειται για ένα έργο που χωροθετείται σε ελάχιστη απόσταση από τον αστικό ιστό και από προστατευόμενες περιοχές του κόλπου, έρευνα της Greenpeace είχε δείξει ότι μόνο μια μικρή μειοψηφία των πολιτών γνώριζε την ύπαρξη του σχεδίου.
Με αυτό το δεδομένο ως αφετηρία, το ελληνικό γραφείο της Greenpeace, το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ και το Goethe-Institut Thessaloniki διοργάνωσαν στις 8 και 9 Ιουλίου 2026 το διήμερο «Πέρα από το LNG: Hackathon για το ενεργειακό μέλλον της Θεσσαλονίκης». Όπως δείχνει και ο τίτλος της εκδήλωσης, ο στόχος αυτού του διαγωνισμού ιδεών (hackathon) δεν ήταν μόνο η καταγραφή προβλημάτων, αλλά η παραγωγή συγκεκριμένων προτάσεων και η διερεύνηση τρόπων κινητοποίησης της κοινωνίας της πόλης.
Στο κλειστό εργαστήριο της πρώτης ημέρας συμμετείχαν επιστήμονες, μηχανικοί, εκπρόσωποι φορέων, μέλη περιβαλλοντικών οργανώσεων, δημοσιογράφοι, φοιτητές και ενεργοί πολίτες. Η διαδικασία ξεκίνησε με επιστημονική εισήγηση του ομότιμου καθηγητή Παράκτιας Τεχνικής και Ωκεανογραφίας του ΑΠΘ Γιάννη Κρεστενίτη, ο οποίος παρουσίασε τις πιθανές επιπτώσεις μιας τέτοιας εγκατάστασης στον Θερμαϊκό.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, ο σταθμός σχεδιάζεται σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από το πολεοδομικό συγκρότημα και θα περιλαμβάνει δύο μόνιμα αγκυροβολημένα πλοία που θα καταλαμβάνουν έκταση περίπου 75-80 στρεμμάτων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις επιπτώσεις από τη διαδικασία επαναεριοποίησης του LNG, κατά την οποία χρησιμοποιούνται μεγάλες ποσότητες θαλασσινού νερού, το οποίο επιστρέφει στο θαλάσσιο περιβάλλον με χημικές προσμίξεις και σε σημαντικά χαμηλότερη θερμοκρασία. Επισημάνθηκαν επίσης οι επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, οι πιθανές εκπομπές μεθανίου, η ατμοσφαιρική επιβάρυνση, αλλά και οι κίνδυνοι που συνδέονται με ένα ενδεχόμενο ατύχημα.
Ωστόσο, το κέντρο βάρους του διημέρου δεν βρισκόταν μόνο στην επιστημονική τεκμηρίωση. Τα άτομα που συμμετείχαν χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες εργασίας με αντικείμενο: α) τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την ποιότητα ζωής, β) την επικοινωνία και ενημέρωση των πολιτών, γ) τις ενεργειακές ανάγκες και τις εναλλακτικές λύσεις. Μέσα από μια δομημένη διαδικασία συνεργασίας κλήθηκαν να απαντήσουν στο βασικό ερώτημα της διοργάνωσης: γιατί να επενδύσει η πόλη σε νέες υποδομές ορυκτού αερίου αντί σε παρεμβάσεις που βελτιώνουν άμεσα την ποιότητα ζωής των κατοίκων;
Ο λόγος στα κινήματα των πολιτών
Η εμπειρία του Παγασητικού αποτέλεσε διαρκές σημείο αναφοράς των συζητήσεων. Ο Ναπολέων Κολοβός, πρόεδρος του Συλλόγου Προστασίας και Ανάδειξης του Παγασητικού Κόλπου «Ο Παγασητικός μάς ενώνει», μετέφερε την εμπειρία ενός αγώνα που διήρκεσε περίπου πέντε χρόνια και οδήγησε τελικά στην απόρριψη της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για αντίστοιχο έργο στον Βόλο.
Σύμφωνα με όσα περιέγραψε, κρίσιμος παράγοντας υπήρξε η δημιουργία μιας ευρείας κοινωνικής συμμαχίας. Επιστημονικοί φορείς, επαγγελματικοί σύλλογοι, περιβαλλοντικές οργανώσεις, δημοτικές αρχές και πολίτες κατάφεραν να συγκροτήσουν ένα κοινό μέτωπο, βασισμένο στην ενημέρωση και στην ανάδειξη των επιπτώσεων του έργου. Η δημιουργία μιας δυναμικής κοινότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι δημόσιες συγκεντρώσεις και η συνεχής παρουσία του ζητήματος στην τοπική κοινωνία αποδείχθηκαν καθοριστικά στοιχεία της εκστρατείας.
Το μήνυμα αυτό βρήκε ανταπόκριση και στη Θεσσαλονίκη. Στην ανοιχτή εκδήλωση της 9ης Ιουλίου, όπου παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα του hackathon, έγινε σαφές ότι το ζήτημα γίνεται αντιληπτό όχι μόνο ως περιβαλλοντικό ή ενεργειακό, αλλά και ως θέμα δημοκρατικής συμμετοχής. Πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις για έργα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα μιας ολόκληρης πόλης; Πόσο ενημερωμένες είναι οι τοπικές κοινωνίες; Και ποιος είναι τελικά ο ρόλος των πολιτών στον σχεδιασμό του ενεργειακού τους μέλλοντος;
Την ίδια κατεύθυνση ανέδειξε και η παρέμβαση της Γιάννας Τσόκου, θεατρολόγου με έντονη παρουσία στα κινήματα της Θεσσαλονίκης, η οποία συνέδεσε τη συζήτηση για το LNG με προηγούμενες κινητοποιήσεις της πόλης, από το δημοψήφισμα για το νερό έως τις πρωτοβουλίες για την προστασία των αρχαιοτήτων της Βενιζέλου και το μητροπολιτικό πάρκο στη ΔΕΘ. Κοινό στοιχείο όλων αυτών των εμπειριών ήταν ότι οι μακροχρόνιοι κοινωνικοί αγώνες δεν κρίνονται αποκλειστικά από την άμεση έκβασή τους, αλλά δημιουργούν δίκτυα, εμπειρία, δημόσια συζήτηση και κοινωνική εγρήγορση, στοιχεία απαραίτητα για κάθε νέα διεκδίκηση.
Νικήτρια πρόταση και επόμενα βήματα
Αποτέλεσμα της όλης διαδικασίας ήταν η ανάδειξη ως νικήτριας της πρότασης «Learn – Navigate – Guard», μιας πρωτοβουλίας που εστιάζει στην ενημέρωση και κινητοποίηση των πολιτών γύρω από τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις του LNG στον Θερμαϊκό. Με σύνθημα «Καλύτερα καθαρή αναπνοή, παρά πλωτή βόμβα LNG», η ομάδα πρότεινε ένα σχέδιο δράσεων που περιλαμβάνει συστηματική καταγραφή των κινδύνων του έργου, δημιουργία δικτύου πολιτών, αξιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και διοργάνωση ανοιχτών ενημερωτικών εκδηλώσεων για το ευρύτερο κοινό.
Η βράβευση συνοδεύεται από μια μικρή οικονομική υποστήριξη για την υλοποίηση των πρώτων βημάτων. Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε, η ουσία δεν βρίσκεται στο βραβείο αλλά στη συνέχεια που μπορεί να αποκτήσει η πρωτοβουλία. Ήδη έχει δρομολογηθεί η συνέχιση των συναντήσεων της ομάδας, με στόχο την εξειδίκευση του σχεδίου δράσης, την παραγωγή τεκμηριωμένου ενημερωτικού υλικού και τη διεύρυνση του δικτύου συμμετοχής.
Παράλληλα, και οι υπόλοιπες ομάδες ενθαρρύνθηκαν να συνεχίσουν την επεξεργασία των προτάσεών τους, διερευνώντας συνέργειες και κοινές δράσεις. Η πρόθεση που εκφράστηκε στο τέλος του διημέρου δεν είναι να παραμείνουν οι ιδέες στο επίπεδο των παρουσιάσεων, αλλά να μετατραπούν σε πραγματικές πρωτοβουλίες παρέμβασης στη δημόσια σφαίρα.
Σε μια πόλη όπου ο σχεδιασμός του σταθμού LNG εξακολουθεί να παραμένει θολός και οι πληροφορίες περιορισμένες, η εκδήλωση «Πέρα από το LNG» επιχείρησε όχι μόνο να ενημερώσει, αλλά και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια οργανωμένη, τεκμηριωμένη και μακροπρόθεσμη κοινωνική παρέμβαση. Και όπως δείχνει η εμπειρία του Παγασητικού, η έκβαση τέτοιων υποθέσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι τοπικές κοινωνίες αποφασίζουν να διεκδικήσουν ενεργό ρόλο στις αποφάσεις που επηρεάζουν το μέλλον τους.
Στιγμιότυπα από τη δεύτερη μέρα της εκδήλωσης στο Goethe-Institut Thessaloniki / Snapshots from the second day of the event at the Goethe-Institut Thessaloniki.
Image credits
